NAV صندوق چیست؟ نحوه محاسبه ارزش خالص دارایی صندوق

وقتی صفحه یک صندوق سرمایه‌گذاری را بررسی می‌کنید، ممکن است چند عدد مختلف ببینید: قیمت بازار، NAV صدور، NAV ابطال و NAV آماری. اما کدام‌یک واقعاً نشان می‌دهد دارایی‌های پشتوانه هر واحد صندوق چقدر ارزش دارند؟

پاسخ از مفهوم NAV یا ارزش خالص دارایی‌ها شروع می‌شود. NAV به زبان ساده نشان می‌دهد اگر ارزش روز تمام دارایی‌های صندوق را محاسبه کنیم و بدهی‌ها و تعهدات آن را کنار بگذاریم، چه میزان دارایی خالص باقی می‌ماند.

NAV صندوق (Net Asset Value) برابر با ارزش کل دارایی‌های صندوق پس از کسر بدهی‌هاست. برای محاسبه NAV هر واحد نیز این ارزش خالص بر تعداد واحدهای در گردش صندوق تقسیم می‌شود.

شناخت NAV به سرمایه‌گذار کمک می‌کند ارزش هر واحد صندوق را بهتر درک کند، تفاوت قیمت بازار و ارزش دارایی‌های صندوق را تشخیص دهد و مفاهیمی مانند NAV صدور و NAV ابطال را درست‌تر تحلیل کند.

NAV چیست و چه مفهومی دارد؟

NAV مخفف Net Asset Value و به معنای ارزش خالص دارایی‌ها است.

هر صندوق سرمایه‌گذاری مجموعه‌ای از دارایی‌ها دارد. بسته به نوع صندوق، این دارایی‌ها می‌توانند شامل سهام، اوراق بدهی، سپرده بانکی، گواهی سپرده کالایی، وجه نقد و سایر ابزارهای مالی مجاز باشند.

در مقابل، صندوق ممکن است بدهی‌ها و تعهداتی نیز داشته باشد؛ مانند هزینه‌های پرداخت‌نشده، کارمزد ارکان صندوق یا سایر تعهدات مالی.

اگر ارزش روز دارایی‌های صندوق را محاسبه و بدهی‌های آن را کسر کنیم، NAV کل صندوق به دست می‌آید.

اما عددی که برای سرمایه‌گذار کاربرد مستقیم‌تری دارد، NAV هر واحد است؛ یعنی سهم هر واحد سرمایه‌گذاری از ارزش خالص دارایی‌های صندوق.

فرمول محاسبه NAV صندوق چیست؟

فرمول کلی ارزش خالص دارایی صندوق به شکل زیر است:

NAV کل صندوق = ارزش روز کل دارایی‌ها − بدهی‌ها و تعهدات صندوق

برای محاسبه NAV هر واحد نیز از فرمول زیر استفاده می‌شود:

NAV هر واحد = NAV کل صندوق ÷ تعداد واحدهای در گردش

بنابراین برای محاسبه ارزش خالص دارایی هر واحد، سه داده اصلی لازم داریم:

• ارزش روز دارایی‌های صندوق
• مجموع بدهی‌ها و تعهدات
• تعداد واحدهای سرمایه‌گذاری در گردش

چه دارایی‌هایی در محاسبه NAV در نظر گرفته می‌شوند؟

ترکیب دارایی‌ها به نوع صندوق بستگی دارد. برای مثال ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• سهام شرکت‌های بورسی و فرابورسی
• اوراق بدهی و اوراق با درآمد ثابت
• سپرده‌ها و گواهی‌های سپرده بانکی
• وجه نقد
• مطالبات و سودهای دریافتنی
• گواهی سپرده کالایی مانند طلا یا سایر دارایی‌های مجاز

ارزش این دارایی‌ها باید بر اساس روش ارزش‌گذاری تعیین‌شده برای صندوق محاسبه شود.

چه بدهی‌هایی از دارایی‌های صندوق کسر می‌شوند؟

بدهی‌ها و تعهدات نیز می‌توانند شامل هزینه‌ها و مبالغی باشند که صندوق موظف به پرداخت آن‌هاست؛ از جمله برخی هزینه‌های عملیاتی، کارمزد ارکان و تعهدات ثبت‌شده صندوق.

بنابراین NAV صرفاً مجموع دارایی‌های صندوق نیست؛ بلکه دارایی خالص پس از کسر بدهی‌ها را نشان می‌دهد.

مثال ساده برای محاسبه NAV صندوق

فرض کنید یک صندوق سرمایه‌گذاری در مجموع ۵۲۰ میلیارد تومان دارایی دارد.

بدهی‌ها و تعهدات صندوق نیز برابر با ۲۰ میلیارد تومان است.

ابتدا NAV کل صندوق محاسبه می‌شود:

۵۲۰ میلیارد − ۲۰ میلیارد = ۵۰۰ میلیارد تومان

حال فرض کنیم صندوق دارای ۵ میلیون واحد در گردش باشد.

NAV هر واحد برابر است با:

۵۰۰ میلیارد تومان ÷ ۵ میلیون واحد = ۱۰۰ هزار تومان

بنابراین در این مثال، ارزش خالص دارایی مربوط به هر واحد صندوق ۱۰۰ هزار تومان است.

این مثال صرفاً برای توضیح سازوکار محاسبه NAV است و اعداد واقعی هر صندوق بر اساس ارزش روز دارایی‌ها، بدهی‌ها و تعداد واحدهای آن تغییر می‌کنند.

چه عواملی باعث تغییر NAV صندوق می‌شوند؟

NAV یک عدد ثابت نیست. با تغییر ارزش دارایی‌ها و بدهی‌های صندوق، NAV نیز تغییر می‌کند.

یکی از مهم‌ترین عوامل، تغییر قیمت دارایی‌های موجود در پرتفوی صندوق است. برای مثال، اگر بخش قابل‌توجهی از دارایی یک صندوق سهامی رشد کند، سایر شرایط ثابت باشد، ارزش خالص دارایی‌های صندوق نیز افزایش پیدا می‌کند.

عوامل دیگری نیز می‌توانند روی NAV اثر بگذارند، از جمله:

• تغییر قیمت سهام، اوراق یا سایر دارایی‌های پرتفوی
• دریافت سود سهام یا درآمد اوراق
• تغییر ارزش سپرده‌ها و مطالبات
• هزینه‌ها و بدهی‌های صندوق
• پرداخت سود در صندوق‌هایی که تقسیم سود دارند
• تغییر ارزش سایر دارایی‌های صندوق

با این حال باید بین رشد ارزش دارایی‌های صندوق و صرفاً بزرگ‌تر شدن اندازه صندوق تفاوت قائل شد.

برای مثال، ورود پول سرمایه‌گذاران جدید ممکن است ارزش کل دارایی‌های صندوق را افزایش دهد، اما این اتفاق به‌تنهایی به معنای افزایش ارزش هر واحد یا کسب بازده برای سرمایه‌گذاران قبلی نیست.

NAV هر واحد چیست؟

NAV کل، ارزش خالص کل صندوق را نشان می‌دهد؛ اما برای سرمایه‌گذار، NAV هر واحد معمولاً کاربرد بیشتری دارد.

NAV هر واحد نشان می‌دهد سهم یک واحد سرمایه‌گذاری از ارزش خالص دارایی‌های صندوق چقدر است.

بنابراین زمانی که درباره NAV یک صندوق صحبت می‌شود، در بسیاری از موارد منظور همان ارزش خالص دارایی به ازای هر واحد است.

برای مثال ممکن است یک صندوق چند هزار میلیارد تومان دارایی داشته باشد، اما این عدد به‌تنهایی برای سرمایه‌گذار قابل استفاده نیست. زمانی که NAV کل بر تعداد واحدها تقسیم شود، ارزش هر واحد مشخص خواهد شد.

انواع NAV در صندوق‌های سرمایه‌گذاری

هنگام بررسی برخی صندوق‌ها ممکن است با چند نوع NAV مواجه شوید؛ مهم‌ترین آن‌ها NAV صدور، NAV ابطال و NAV آماری هستند.

هرکدام کاربرد متفاوتی دارند و نباید آن‌ها را دقیقاً یک مفهوم در نظر گرفت.

NAV صدور چیست؟

NAV صدور به فرآیند ورود سرمایه‌گذار و ایجاد واحدهای جدید در صندوق‌های مبتنی بر صدور و ابطال مرتبط است.

قیمت صدور بر پایه ارزش خالص دارایی‌ها محاسبه می‌شود و بسته به مقررات صندوق، آثار برخی هزینه‌های مرتبط با ایجاد واحد یا خرید دارایی‌های جدید نیز ممکن است در آن لحاظ شود.

به همین دلیل NAV صدور می‌تواند با NAV پایه و NAV ابطال تفاوت داشته باشد.

برای بررسی دقیق‌تر نحوه محاسبه و کاربرد این عدد، مقاله NAV صدور چیست؟ را مطالعه کنید.

NAV ابطال چیست؟

NAV ابطال زمانی اهمیت پیدا می‌کند که سرمایه‌گذار بخواهد واحدهای خود را ابطال کرده و از یک صندوق صدور و ابطالی خارج شود.

در این شرایط، قیمت بازخرید واحد بر مبنای NAV ابطال تعیین می‌شود و بسته به ساختار و مقررات صندوق، هزینه‌های مرتبط با نقد کردن دارایی‌ها می‌تواند روی آن اثر داشته باشد.

برای آشنایی کامل با این مفهوم می‌توانید مقاله NAV ابطال چیست؟ را مطالعه کنید.

NAV آماری چیست؟

NAV آماری برای نمایش ارزش خالص دارایی‌های صندوق به ازای هر واحد استفاده می‌شود و برخلاف قیمت صدور و ابطال، مستقیماً به فرآیند ورود یا خروج سرمایه‌گذار مربوط نیست.

در برخی صندوق‌ها، نحوه ارزش‌گذاری بعضی از دارایی‌ها، به‌ویژه دارایی‌هایی که با محدودیت معاملاتی یا نقدشوندگی مواجه هستند، می‌تواند باعث شود NAV آماری با NAV صدور یا ابطال تفاوت داشته باشد.

بنابراین هنگام مشاهده این اعداد بهتر است به روش محاسبه و تعاریف منتشرشده در امیدنامه و اطلاعات رسمی همان صندوق نیز توجه شود.

تفاوت NAV صدور، ابطال و آماری چیست؟

به‌طور خلاصه می‌توان تفاوت سه نوع NAV را این‌گونه در نظر گرفت:

بنابراین مشاهده سه عدد متفاوت الزاماً به معنای وجود خطا در محاسبات صندوق نیست. هرکدام می‌توانند نقش متفاوتی در ساختار ارزش‌گذاری داشته باشند.

تفاوت NAV با قیمت بازار صندوق چیست؟

این تفاوت به‌ویژه در صندوق‌های قابل معامله یا ETF اهمیت زیادی دارد.

در ETFها دو مفهوم را باید از هم جدا کرد:

NAV: ارزش محاسباتی دارایی‌های پشتوانه هر واحد صندوق

قیمت بازار: قیمتی که واحد صندوق در بورس و براساس عرضه و تقاضا معامله می‌شود

بنابراین:

قیمت بازار صندوق لزوماً برابر NAV نیست.

ممکن است واحدهای یک ETF در بازار کمی بالاتر یا پایین‌تر از ارزش خالص دارایی‌های آن معامله شوند.

برای مثال اگر NAV یک واحد صندوق ۱۰۰ هزار تومان باشد اما همان واحد در بازار با قیمت ۱۰۳ هزار تومان معامله شود، قیمت بازار بالاتر از ارزش خالص دارایی آن قرار گرفته است.

برعکس، ممکن است قیمت بازار کمتر از NAV باشد.

به همین دلیل مقایسه NAV و قیمت بازار یکی از ابزارهای مورد استفاده برای بررسی فاصله قیمت معامله با ارزش دارایی‌های پشتوانه صندوق است.

اگر می‌خواهید تفاوت سازوکار ETF و صندوق‌های غیرقابل معامله را دقیق‌تر بشناسید، مقاله تفاوت صندوق‌های قابل معامله ETF با صندوق‌های صدور و ابطالی را مطالعه کنید.

سرمایه‌گذار برای خرید و فروش مستقیم ETF از طریق بورس نیز به دسترسی معاملاتی نیاز دارد. در صورت نداشتن این دسترسی، می‌توانید مراحل ثبت‌نام و دریافت کد بورسی را بررسی کنید.

NAV صندوق چه کاربردی برای سرمایه‌گذار دارد؟

شناخت NAV می‌تواند در تحلیل صندوق از چند جهت مفید باشد.

درک ارزش هر واحد صندوق

NAV نشان می‌دهد ارزش خالص دارایی‌های پشتوانه هر واحد چقدر است و به سرمایه‌گذار کمک می‌کند عددی فراتر از قیمت اسمی یا قیمت معامله را بررسی کند.

درک قیمت صدور و ابطال

در صندوق‌های مبتنی بر صدور و ابطال، NAV پایه اصلی برای محاسبات مربوط به ورود و خروج سرمایه‌گذار است.

مقایسه NAV با قیمت بازار ETF

در ETFها می‌توان قیمت معامله واحد را با ارزش دارایی‌های پشتوانه مقایسه کرد و فاصله میان این دو را بررسی کرد.

بررسی تغییر ارزش دارایی صندوق

روند تغییر NAV در طول زمان اطلاعات مهمی درباره تغییر ارزش دارایی‌های صندوق ارائه می‌کند؛ البته برای تحلیل بازدهی باید عواملی مانند تقسیم سود و سایر تعدیلات نیز در نظر گرفته شوند.

آیا NAV بالاتر به معنی صندوق بهتر است؟

خیر. عدد بالاتر NAV به‌تنهایی نشان‌دهنده بهتر بودن یک صندوق نیست.

فرض کنید NAV هر واحد صندوق A برابر ۲۰۰ هزار تومان و NAV صندوق B برابر ۱۰۰ هزار تومان باشد.

از این دو عدد نمی‌توان نتیجه گرفت که صندوق A عملکرد بهتر، ریسک کمتر یا بازده آینده بیشتری دارد.

تفاوت NAV ممکن است به عواملی مانند زمان شروع فعالیت صندوق، قیمت اولیه واحدها، نحوه تقسیم سود و سابقه تغییر ارزش دارایی‌ها مرتبط باشد.

برای انتخاب صندوق بهتر باید شاخص‌های دیگری مانند موارد زیر نیز بررسی شوند:

• بازدهی در دوره‌های مختلف
• میزان ریسک
• ترکیب دارایی‌ها
• نقدشوندگی
• هزینه‌ها
• سابقه مدیریت صندوق
• نوع صندوق
• تناسب آن با افق سرمایه‌گذاری و میزان ریسک‌پذیری سرمایه‌گذار

برای شناخت بهتر تفاوت گزینه‌ها می‌توانید راهنمای مقایسه انواع صندوق‌های سرمایه‌گذاری را مطالعه کنید.

آیا می‌توان عملکرد صندوق را فقط با NAV بررسی کرد؟

NAV یکی از داده‌های مهم صندوق است، اما عدد NAV به‌تنهایی معیار کافی برای ارزیابی عملکرد نیست.

برای مثال، صرف اینکه NAV یک صندوق از صندوق دیگری بیشتر باشد به معنای بازدهی بهتر آن نیست.

در تحلیل عملکرد باید تغییر ارزش واحد در یک بازه زمانی مشخص، تقسیم سود احتمالی، میزان ریسک و سایر عوامل نیز در نظر گرفته شوند.

همچنین بهتر است عملکرد دو صندوق هم‌گروه و با سطح ریسک مشابه مقایسه شود؛ زیرا مقایسه مستقیم یک صندوق درآمد ثابت با یک صندوق سهامی یا اهرمی نتیجه معناداری ارائه نمی‌کند.

اگر در انتخاب صندوق علاوه بر بازده، میزان ریسک برای شما اهمیت دارد، مطالعه تحلیل ریسک انواع صندوق‌های سرمایه‌گذاری نیز می‌تواند مفید باشد.

NAV صندوق را از کجا مشاهده کنیم؟

بهترین مرجع برای مشاهده NAV یک صندوق، در درجه اول وب‌سایت رسمی همان صندوق است.

در سایت صندوق معمولاً اطلاعاتی مانند موارد زیر منتشر می‌شود:

• NAV صدور
• NAV ابطال
• NAV آماری
• ارزش کل دارایی‌ها
• تعداد واحدهای صندوق
• تاریخ و زمان محاسبه NAV

هنگام بررسی NAV حتماً به تاریخ و زمان به‌روزرسانی توجه کنید؛ به‌ویژه اگر قصد مقایسه NAV با قیمت لحظه‌ای یک صندوق قابل معامله را دارید.

استفاده از NAV قدیمی در کنار قیمت لحظه‌ای بازار می‌تواند تصویر اشتباهی از فاصله قیمت و ارزش دارایی‌ها ایجاد کند.

یک نمونه عملی از صندوق مبتنی بر صدور و ابطال

برای درک بهتر این سازوکار می‌توان یک صندوق مبتنی بر صدور و ابطال را در نظر گرفت.

در این نوع صندوق‌ها سرمایه‌گذار برخلاف ETF، واحد را مستقیماً در تابلوی بورس از سرمایه‌گذار دیگری خریداری نمی‌کند. درخواست سرمایه‌گذاری به صندوق ارائه می‌شود و واحدهای جدید براساس فرآیند صدور ایجاد می‌شوند.

هنگام خروج نیز واحدها از طریق فرآیند ابطال بازخرید می‌شوند.

برای مشاهده نمونه‌ای از این ساختار می‌توانید صفحه صندوق درآمد ثابت سپرده ماندگار اقتصاد بیدار را بررسی کنید.

NAV چه کمکی به انتخاب صندوق می‌کند؟

NAV به شما کمک می‌کند نحوه ارزش‌گذاری واحدهای یک صندوق را بهتر درک کنید، اما انتخاب صندوق نباید فقط براساس این عدد انجام شود.

سرمایه‌گذاری که قصد انتخاب صندوق دارد بهتر است ابتدا مشخص کند:

• هدف سرمایه‌گذاری او چیست؟
• چه میزان نوسان و ریسک را می‌پذیرد؟
• افق سرمایه‌گذاری او کوتاه‌مدت است یا بلندمدت؟
• به چه میزان نقدشوندگی نیاز دارد؟
• به کدام کلاس دارایی مانند سهام، درآمد ثابت یا طلا علاقه‌مند است؟

پس از مشخص شدن این عوامل، می‌توان صندوق‌های متناسب را مقایسه کرد.

در صفحه صندوق‌های سرمایه‌گذاری اقتصاد بیدار می‌توانید انواع صندوق‌ها را بر اساس ساختار و نوع دارایی بررسی کنید.

اگر برای انتخاب میان گزینه‌های مختلف، تعیین سطح ریسک یا انتخاب مسیر سرمایه‌گذاری متناسب با شرایط خود به بررسی تخصصی‌تری نیاز دارید، می‌توانید با خدمات مشاوره سرمایه‌گذاری اقتصاد بیدار نیز آشنا شوید.

جمع‌بندی

NAV یا ارزش خالص دارایی‌ها یکی از مفاهیم پایه در تحلیل صندوق‌های سرمایه‌گذاری است. این عدد نشان می‌دهد پس از کسر بدهی‌ها و تعهدات، چه میزان دارایی خالص در صندوق وجود دارد و سهم هر واحد از این ارزش چقدر است.

فرمول اصلی نیز ساده است:

NAV کل = ارزش دارایی‌ها − بدهی‌ها

و:

NAV هر واحد = NAV کل ÷ تعداد واحدهای در گردش

با این حال، کاربرد NAV در همه صندوق‌ها یکسان نیست. در صندوق‌های مبتنی بر صدور و ابطال، NAV مبنای محاسبات قیمت ورود و خروج است؛ در حالی که در ETFها قیمت بازار براساس عرضه و تقاضا شکل می‌گیرد و ممکن است با NAV فاصله داشته باشد.

همچنین عدد بالاتر NAV الزاماً به معنی بهتر بودن صندوق نیست. برای انتخاب یک صندوق مناسب باید NAV را در کنار بازدهی، ریسک، ترکیب دارایی‌ها، نقدشوندگی و سایر معیارهای سرمایه‌گذاری بررسی کرد.

سوالات متداول درباره NAV صندوق