ریسک صندوق درآمد ثابت چیست؟ آیا اصل سرمایه تضمین می‌شود؟

صندوق درآمد ثابت معمولاً در مقایسه با صندوق‌های سهامی و اهرمی نوسان کمتری دارد، اما بدون ریسک نیست. بخش عمده دارایی این صندوق‌ها در ابزارهای درآمد ثابت مانند اوراق بدهی، سپرده‌ها و گواهی‌های سپرده سرمایه‌گذاری می‌شود و همین موضوع معمولاً باعث کاهش نوسان پرتفوی می‌شود.

با این حال، سرمایه‌گذار همچنان ممکن است با ریسک‌هایی مانند تغییر نرخ بهره، ریسک اعتباری اوراق، نقدشوندگی، تغییر ارزش دارایی‌ها، فاصله قیمت ETF با NAV و کاهش قدرت خرید در اثر تورم مواجه شود.

مهم‌ترین نکته این است که سه مفهوم را از هم جدا کنیم:

کم‌ریسک بودن ≠ بدون ریسک بودن ≠ تضمین اصل سرمایه یا سود

ریسک صندوق درآمد ثابت چیست؟

ریسک صندوق درآمد ثابت به احتمال تأثیر عوامل مختلف مالی و بازار بر ارزش دارایی‌ها، بازده یا امکان خروج سرمایه‌گذار از صندوق اشاره دارد.

اگرچه ساختار این صندوق‌ها معمولاً محافظه‌کارانه‌تر از صندوق‌های سهامی است، اما ارزش واحدهای صندوق و بازده آن می‌تواند تحت تأثیر شرایط بازار تغییر کند.

مهم‌ترین ریسک‌های صندوق درآمد ثابت عبارت‌اند از:

• ریسک تغییر نرخ بهره
• ریسک اعتباری و نکول
• ریسک نقدشوندگی
• ریسک تغییر ارزش اوراق و NAV
• ریسک فاصله قیمت بازار ETF با NAV
• ریسک تمرکز پرتفوی
• ریسک مدیریت صندوق
• ریسک کاهش قدرت خرید در اثر تورم

شدت هرکدام از این ریسک‌ها در صندوق‌های مختلف یکسان نیست و به ترکیب واقعی دارایی‌ها و شیوه مدیریت صندوق بستگی دارد.

آیا اصل سرمایه در صندوق درآمد ثابت تضمین می‌شود؟

نمی‌توان به‌صورت عمومی گفت اصل سرمایه در همه صندوق‌های درآمد ثابت تضمین شده است.

وجود دارایی‌های کم‌نوسان، بازارگردان یا سازوکار نقدشوندگی به‌تنهایی به معنی تضمین اصل پول سرمایه‌گذار نیست.

اگر یک صندوق مشخص دارای تعهد، ضامن یا سازوکار حقوقی خاصی درباره اصل سرمایه باشد، این موضوع باید در اساسنامه، امیدنامه یا سایر اسناد رسمی همان صندوق مشخص شده باشد.

بنابراین هنگام بررسی یک صندوق درآمد ثابت بهتر است بین این مفاهیم تفاوت قائل شوید:

• پایین بودن ریسک
• امکان نقدشوندگی
• وجود بازارگردان
• تضمین اصل سرمایه
• تضمین مقدار مشخصی از سود

این موارد از نظر مالی و حقوقی یکسان نیستند.

آیا سود صندوق درآمد ثابت تضمین‌شده است؟

به‌صورت عمومی نمی‌توان سود همه صندوق‌های درآمد ثابت را تضمین‌شده دانست.

بازده صندوق به عملکرد دارایی‌های موجود در پرتفوی وابسته است و ممکن است در دوره‌های مختلف تغییر کند.

حتی اگر یک صندوق در گذشته بازده باثباتی داشته باشد، این موضوع به معنی تضمین همان بازده برای دوره‌های آینده نیست.

بنابراین هنگام مقایسه صندوق‌ها بهتر است به جای تمرکز صرف بر یک عدد سود، مواردی مانند:

• ترکیب دارایی
• بازده دوره‌های مختلف
• ثبات عملکرد
• کیفیت اوراق
• نقدشوندگی
• هزینه‌ها
• شرایط بازار

را نیز بررسی کنید.

برای مقایسه معیارهای انتخاب می‌توانید مقاله بهترین صندوق درآمد ثابت کدام است؟ را نیز مطالعه کنید.

ریسک نرخ بهره در صندوق درآمد ثابت چیست؟

ریسک نرخ بهره یکی از مهم‌ترین ریسک‌های صندوق‌های درآمد ثابت است.

قیمت بسیاری از اوراق با نرخ‌های سود موجود در بازار رابطه دارد. اگر نرخ‌های بازار تغییر کنند، ارزش برخی اوراق موجود در پرتفوی صندوق نیز ممکن است تغییر کند.

به‌طور ساده، اگر اوراق قدیمی نرخ بازده متفاوتی با شرایط جدید بازار داشته باشند، قیمت آنها می‌تواند برای تعدیل بازده تغییر کند.

شدت این اثر برای همه صندوق‌ها یکسان نیست و عواملی مانند:

• سررسید اوراق
• مدت‌زمان باقی‌مانده تا سررسید
• ترکیب پرتفوی
• Duration
• سیاست مدیر صندوق

بر میزان حساسیت صندوق به تغییر نرخ بهره اثر می‌گذارند.

ریسک اعتباری و نکول در صندوق درآمد ثابت چیست؟

اگر صندوق در اوراق بدهی یا سایر ابزارهایی سرمایه‌گذاری کند که بازپرداخت آنها به تعهد یک ناشر وابسته است، کیفیت اعتباری آن ناشر اهمیت پیدا می‌کند.

ریسک اعتباری یعنی این احتمال که صادرکننده اوراق در انجام کامل یا به‌موقع تعهدات خود با مشکل مواجه شود.

البته صندوق‌ها معمولاً منابع خود را میان دارایی‌های مختلف توزیع می‌کنند و این Diversification می‌تواند ریسک تمرکز را کاهش دهد، اما آن را به صفر نمی‌رساند.

برای ارزیابی این ریسک بهتر است موارد زیر بررسی شوند:

• نوع ناشر اوراق
• کیفیت اعتباری
• میزان تمرکز پرتفوی
• نوع تضامین اوراق
• سهم هر ناشر از کل دارایی‌های صندوق

ریسک نقدشوندگی صندوق درآمد ثابت چیست؟

نقدشوندگی یعنی سرمایه‌گذار با چه سرعت و هزینه‌ای می‌تواند از سرمایه‌گذاری خارج شود.

نوع این ریسک در صندوق ETF و صدور و ابطالی متفاوت است.

ریسک نقدشوندگی صندوق درآمد ثابت ETF

در ETF، واحدها در بازار خرید و فروش می‌شوند و نقدشوندگی می‌تواند تحت تأثیر این عوامل قرار گیرد:

• حجم معاملات
• تعداد سفارش‌های خرید و فروش
• Bid-Ask Spread
• عملکرد بازارگردان
• شرایط عمومی بازار

اگر عمق بازار کم باشد، ممکن است سرمایه‌گذار برای فروش سریع مجبور شود قیمت پایین‌تری بپذیرد.

ریسک نقدشوندگی صندوق درآمد ثابت صدور و ابطالی

در صندوق‌های صدور و ابطالی، خروج سرمایه‌گذار از طریق ثبت درخواست ابطال انجام می‌شود.

در این حالت سرعت دریافت وجه به:

• شرایط صندوق
• زمان ثبت درخواست
• فرآیند ابطال
• مقررات و امیدنامه

وابسته است.

برای آشنایی با تفاوت این فرآیندها می‌توانید مقاله ابطال صندوق درآمد ثابت و زمان واریز وجه را مطالعه کنید.

آیا بازارگردان صندوق درآمد ثابت اصل سرمایه را تضمین می‌کند؟

خیر.

بازارگردان در صندوق‌های ETF با هدف کمک به نقدشوندگی بازار، ایجاد سفارش خرید و فروش و کاهش اختلال در معاملات فعالیت می‌کند.

وجود بازارگردان به معنی این نیست که:

• اصل سرمایه شما تضمین شده است؛
• صندوق هرگز افت قیمت ندارد؛
• یا یک نرخ سود مشخص حتماً پرداخت خواهد شد.

در نتیجه نباید مفهوم بازارگردانی را با تضمین سرمایه یکی دانست.

ضمانت نقدشوندگی با تضمین اصل سرمایه چه تفاوتی دارد؟

این دو مفهوم کاملاً متفاوت هستند.

سازوکار یا ضمانت نقدشوندگی به توانایی سرمایه‌گذار برای خروج از سرمایه‌گذاری مربوط می‌شود.

اما تضمین اصل سرمایه به وجود یک تعهد حقوقی مشخص برای حفظ مبلغ سرمایه مرتبط است.

بنابراین ممکن است ابزاری نقدشوندگی مناسبی داشته باشد ولی اصل سرمایه آن تضمین نشده باشد.

همچنین وجود ضامن یا بازارگردان باید دقیقاً براساس نقش تعریف‌شده در اسناد همان صندوق تفسیر شود.

ریسک فاصله قیمت ETF درآمد ثابت با NAV چیست؟

در صندوق درآمد ثابت ETF دو عدد می‌توانند اهمیت داشته باشند:

• قیمت معامله واحد در بازار
• ارزش خالص دارایی یا NAV

این دو عدد الزاماً در تمام لحظات کاملاً برابر نیستند.

اگر قیمت بازار بالاتر از NAV باشد، واحدهای صندوق ممکن است با Premium معامله شوند.

اگر قیمت پایین‌تر از NAV باشد، ممکن است Discount ایجاد شده باشد.

سرمایه‌گذاری که بدون توجه به این فاصله خرید یا فروش انجام می‌دهد، ممکن است بازده متفاوتی از عملکرد واقعی دارایی‌های صندوق تجربه کند.

بنابراین حتی در یک صندوق کم‌ریسک، قیمت ورود و خروج می‌تواند بر نتیجه سرمایه‌گذاری اثر بگذارد.

آیا صندوق درآمد ثابت ممکن است ضرر کند؟

از نظر مالی، بله؛ امکان تجربه بازده نامطلوب یا کاهش ارزش در برخی شرایط وجود دارد.

اما احتمال و شدت نوسان در صندوق درآمد ثابت معمولاً با صندوق‌های سهامی یا اهرمی یکسان نیست.

برای مثال تغییر:

• نرخ بهره
• قیمت اوراق
• شرایط اعتباری
• نقدشوندگی
• قیمت معامله ETF نسبت به NAV

می‌تواند در دوره‌های مختلف روی بازده سرمایه‌گذار اثر بگذارد.

بنابراین عبارت‌هایی مانند:

«صندوق درآمد ثابت هیچ‌وقت ضرر نمی‌کند»

یا

«سرمایه در صندوق درآمد ثابت صددرصد تضمین است»

عبارت‌های دقیقی نیستند.

ریسک تمرکز در صندوق درآمد ثابت چیست؟

اگر بخش زیادی از دارایی صندوق به یک بانک، یک ناشر، یک صنعت یا یک نوع ابزار مالی اختصاص داده شده باشد، صندوق در برابر مشکل احتمالی همان بخش حساس‌تر می‌شود.

برای مثال تمرکز زیاد روی اوراق یک ناشر می‌تواند ریسک اعتباری پرتفوی را افزایش دهد.

به همین دلیل هنگام بررسی صندوق بهتر است فقط درصد کلی اوراق و سپرده را نبینید و پراکندگی دارایی‌ها را نیز بررسی کنید.

ریسک مدیریت صندوق درآمد ثابت چیست؟

عملکرد مدیر صندوق در انتخاب اوراق، مدیریت نقدینگی، کنترل سررسیدها و واکنش به تغییرات نرخ بهره می‌تواند بر بازده و ریسک صندوق اثر بگذارد.

دو صندوق با ترکیب کلی مشابه ممکن است به دلیل تفاوت در:

• انتخاب دارایی
• زمان‌بندی خرید و فروش
• مدیریت Duration
• کنترل نقدینگی
• Diversification

عملکرد متفاوتی داشته باشند.

بنابراین سابقه و ثبات مدیریت صندوق نیز یکی از معیارهای ارزیابی است.

ریسک تورم در صندوق درآمد ثابت چیست؟

یکی از ریسک‌هایی که گاهی نادیده گرفته می‌شود، کاهش قدرت خرید واقعی سرمایه است.

ممکن است ارزش ریالی سرمایه کاهش پیدا نکند و صندوق نیز بازده مثبت داشته باشد، اما اگر بازده صندوق از نرخ تورم کمتر باشد، قدرت خرید واقعی سرمایه‌گذار کاهش پیدا می‌کند.

در نتیجه، فقط مثبت بودن بازده اسمی به معنی حفظ کامل ارزش واقعی دارایی نیست.

این نوع ریسک را می‌توان ریسک بازده واقعی در نظر گرفت.

تفاوت ریسک صندوق درآمد ثابت ETF و صدور و ابطالی چیست؟

هر دو نوع صندوق در معرض ریسک دارایی‌های پایه هستند، اما روش معامله آنها تفاوت‌هایی ایجاد می‌کند.

بنابراین نمی‌توان فقط براساس ETF یا صدور و ابطالی بودن، یک صندوق را بدون بررسی جزئیات کم‌ریسک‌تر دانست.

چگونه ریسک صندوق درآمد ثابت را قبل از خرید بررسی کنیم؟

برای ارزیابی یک صندوق، این موارد را بررسی کنید:

ترکیب دارایی صندوق درآمد ثابت

ببینید چه سهمی از دارایی‌ها در:

• اوراق
• سپرده‌ها
• گواهی سپرده
• سهام
• وجه نقد
• سایر ابزارها

قرار گرفته است.

کیفیت اوراق صندوق درآمد ثابت

نوع ناشر، سررسید و ساختار اوراق اهمیت دارد.

میزان تمرکز صندوق درآمد ثابت

بررسی کنید آیا بخش بزرگی از پرتفوی در یک ناشر یا بانک متمرکز شده است یا خیر.

نقدشوندگی صندوق درآمد ثابت

در ETFها حجم معاملات، Spread و بازارگردان را بررسی کنید.

NAV صندوق درآمد ثابت

در ETFها قیمت بازار را با NAV مقایسه کنید.

سابقه بازده صندوق درآمد ثابت

بازده را در چند بازه زمانی بررسی کنید و فقط به یک ماه خاص توجه نکنید.

اندازه صندوق درآمد ثابت

AUM می‌تواند اطلاعاتی درباره مقیاس صندوق ارائه دهد، اما بزرگ‌تر بودن به‌تنهایی نشانه کم‌ریسک‌تر بودن نیست.

امیدنامه و اساسنامه صندوق درآمد ثابت

برای بررسی محدودیت‌های سرمایه‌گذاری، ارکان صندوق و هرگونه تعهد یا ضمانت خاص باید به اسناد رسمی همان صندوق مراجعه شود.

ریسک صندوق سپر اقتصاد بیدار چگونه بررسی می‌شود؟

برای بررسی صندوق درآمد ثابت سپر اقتصاد بیدار نیز باید همان معیارهایی را بررسی کرد که برای سایر صندوق‌های درآمد ثابت اهمیت دارند:

• ترکیب فعلی دارایی‌ها
• NAV
• نقدشوندگی
• حجم معاملات
• شرایط بازارگردانی
• کیفیت دارایی‌های پرتفوی
• سابقه بازده
• اطلاعات امیدنامه

صرف درآمد ثابت بودن یک صندوق به معنی بدون ریسک بودن آن نیست.

در مقابل، پایین‌تر بودن نوسان نسبت به بسیاری از ابزارهای سهامی نیز یکی از ویژگی‌هایی است که باعث می‌شود صندوق درآمد ثابت برای سرمایه‌گذاران محافظه‌کار قابل بررسی باشد.

آیا صندوق درآمد ثابت برای سرمایه‌گذار کم‌ریسک مناسب است؟

صندوق درآمد ثابت معمولاً یکی از گزینه‌هایی است که سرمایه‌گذاران با تحمل ریسک پایین‌تر بررسی می‌کنند.

اما حتی سرمایه‌گذار محافظه‌کار نیز باید بداند:

Low Risk با Zero Risk یکسان نیست.

قبل از سرمایه‌گذاری بهتر است:

• هدف سرمایه‌گذاری
• مدت سرمایه‌گذاری
• نیاز به نقدشوندگی
• میزان تحمل نوسان
• بازده مورد انتظار

مشخص شود و سپس صندوق مناسب انتخاب شود.

ریسک صندوق درآمد ثابت؛ جمع‌بندی درباره امنیت سرمایه

صندوق درآمد ثابت معمولاً نسبت به ابزارهای پرنوسان بازار سرمایه ساختار محافظه‌کارانه‌تری دارد، اما نباید آن را بدون ریسک دانست.

مهم‌ترین ریسک‌های این صندوق‌ها شامل:

• تغییر نرخ بهره
• ریسک اعتباری
• نقدشوندگی
• تغییر ارزش دارایی‌ها
• فاصله قیمت ETF با NAV
• تمرکز پرتفوی
• تورم و کاهش قدرت خرید

است.

همچنین وجود بازارگردان یا سازوکار نقدشوندگی به معنی تضمین اصل سرمایه یا سود مشخص نیست.

برای ارزیابی دقیق‌تر باید صندوق موردنظر به‌صورت مستقل و براساس ترکیب دارایی، امیدنامه، سابقه عملکرد و شرایط معاملاتی بررسی شود.

سوالات متداول درباره ریسک صندوق درآمد ثابت و تضمین سرمایه