صندوق درآمد ثابت چیست و چگونه کار می‌کند؟ مزایا، معایب و ریسک‌ها

صندوق درآمد ثابت یکی از انواع صندوق‌های سرمایه‌گذاری است که بخش عمده دارایی خود را در ابزارهایی با درآمد نسبتاً قابل‌پیش‌بینی‌تر مانند اوراق بدهی، سپرده‌های بانکی و سایر دارایی‌های مجاز سرمایه‌گذاری می‌کند. به همین دلیل، نوسان این صندوق‌ها معمولاً از صندوق‌های سهامی و اهرمی کمتر است و بیشتر مورد توجه سرمایه‌گذارانی قرار می‌گیرند که حفظ ثبات بیشتر سرمایه و مدیریت نقدینگی برایشان اهمیت دارد.

اما یک نکته مهم از همان ابتدا باید روشن باشد:

«درآمد ثابت» به معنی «سود قطعی و تضمین‌شده» یا «سرمایه‌گذاری بدون ریسک» نیست.

بازده صندوق به ترکیب دارایی، شرایط بازار پول و بدهی، نرخ‌های سود، عملکرد مدیر صندوق و ساختار خود صندوق بستگی دارد و ممکن است در دوره‌های مختلف تغییر کند.

صندوق درآمد ثابت چگونه کار می‌کند؟

صندوق سرمایه افراد مختلف را تجمیع می‌کند و این منابع توسط مدیر صندوق در مجموعه‌ای از دارایی‌های مجاز سرمایه‌گذاری می‌شود.

در یک صندوق درآمد ثابت، بخش عمده پرتفوی معمولاً از ابزارهایی تشکیل می‌شود که نسبت به سهام نوسان کمتری دارند؛ مانند:

• اوراق بدهی دولتی و شرکتی
• سپرده‌های بانکی
• گواهی‌های سپرده
• وجه نقد
• سایر اوراق و دارایی‌های مجاز طبق مقررات و امیدنامه صندوق

بنابراین سرمایه‌گذار به‌جای اینکه شخصاً چند نوع اوراق و سپرده را انتخاب و مدیریت کند، واحدهای صندوق را در اختیار می‌گیرد و مدیریت این پرتفوی به تیم حرفه‌ای صندوق سپرده می‌شود.

برای بررسی دقیق‌تر اجزای پرتفوی می‌توانید مقاله ترکیب دارایی صندوق درآمد ثابت چیست؟ را مطالعه کنید.

صندوق درآمد ثابت چگونه سود ایجاد می‌کند؟

بازده صندوق درآمد ثابت می‌تواند از چند منبع ایجاد شود.

مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از:

• سود و بازده اوراق بدهی
• درآمد حاصل از سپرده‌ها و گواهی‌های سپرده
• تغییر ارزش برخی دارایی‌های موجود در پرتفوی
• مدیریت ترکیب سررسید و نرخ بازده دارایی‌ها توسط مدیر صندوق

در نتیجه، بازده یک صندوق فقط حاصل یک نرخ ثابت بانکی نیست؛ بلکه نتیجه عملکرد کل Portfolio صندوق است.

به همین دلیل ممکن است دو صندوق درآمد ثابت در یک بازه زمانی بازده یکسانی نداشته باشند، حتی اگر هر دو در یک گروه قرار بگیرند.

برای بررسی نحوه محاسبه بازده می‌توانید مقاله محاسبه سود صندوق درآمد ثابت را ببینید.

چرا بازده دو صندوق درآمد ثابت با هم متفاوت است؟

یکی از نکاتی که در انتخاب صندوق کمتر به آن توجه می‌شود این است که همه صندوق‌های درآمد ثابت دقیقاً مشابه یکدیگر عمل نمی‌کنند.

تفاوت بازده می‌تواند به عوامل مختلفی مربوط باشد:

ترکیب دارایی: نسبت اوراق، سپرده، وجه نقد و سایر دارایی‌ها می‌تواند متفاوت باشد.

سررسید اوراق: ساختار زمانی اوراق موجود در پرتفوی روی حساسیت صندوق به تغییر نرخ‌های بهره اثر می‌گذارد.

تصمیم‌های مدیر صندوق: انتخاب ابزارها و مدیریت نقدینگی می‌تواند روی عملکرد اثرگذار باشد.

هزینه‌های صندوق: هزینه‌های مدیریتی و اجرایی در بازده خالص منعکس می‌شوند.

شرایط بازار: تغییر نرخ سود و قیمت اوراق می‌تواند عملکرد صندوق‌ها را تحت تأثیر قرار دهد.

بنابراین اگر دو صندوق با عنوان «درآمد ثابت» می‌بینید، نباید فرض کنید بازده و رفتار آنها کاملاً یکسان است.

انواع صندوق درآمد ثابت کدام‌اند؟

صندوق‌های درآمد ثابت را می‌توان از چند زاویه دسته‌بندی کرد.

صندوق درآمد ثابت ETF

صندوق‌های قابل معامله یا ETF از طریق سامانه معاملات بورس خرید و فروش می‌شوند.

در این نوع صندوق، سرمایه‌گذار مانند خرید سایر اوراق بورسی، نماد صندوق را در سامانه معاملاتی جست‌وجو کرده و سفارش خرید یا فروش ثبت می‌کند.

در ETF علاوه بر عملکرد خود صندوق، قیمت معامله در بازار و فاصله آن با NAV نیز اهمیت دارد.

صندوق درآمد ثابت صدور و ابطالی

در این صندوق‌ها خرید و فروش از طریق فرآیند صدور و ابطال واحدهای صندوق انجام می‌شود و واحدها مانند ETF مستقیماً در تابلو بورس معامله نمی‌شوند.

برای بررسی کامل تفاوت این دو ساختار می‌توانید مقاله تفاوت صندوق ETF و صدور و ابطالی چیست؟ را مطالعه کنید.

صندوق با تقسیم سود و بدون تقسیم سود

برخی صندوق‌ها بازده ایجادشده را در دوره‌های مشخص میان سرمایه‌گذاران توزیع می‌کنند.

در برخی دیگر، بازده در ارزش واحدهای سرمایه‌گذاری منعکس می‌شود.

این تفاوت می‌تواند برای افرادی که به جریان نقدی دوره‌ای نیاز دارند مهم باشد.

مزایای صندوق درآمد ثابت چیست؟

نوسان کمتر نسبت به بازار سهام

یکی از دلایل اصلی استفاده از صندوق درآمد ثابت، نوسان کمتر آن نسبت به سرمایه‌گذاری مستقیم در سهام یا صندوق‌های پرریسک‌تر است.

این ویژگی می‌تواند برای سرمایه‌گذارانی که تحمل نوسان کمتری دارند مناسب باشد.

مدیریت حرفه‌ای دارایی

انتخاب اوراق مناسب، مدیریت سررسیدها، کنترل نقدینگی و ارزیابی ریسک اعتباری نیازمند دانش تخصصی است.

در صندوق، این وظایف توسط تیم مدیریت سرمایه‌گذاری انجام می‌شود.

تنوع دارایی

سرمایه‌گذار به‌جای قرار دادن کل سرمایه در یک سپرده یا یک ورقه بدهی، به‌صورت غیرمستقیم در مجموعه‌ای از دارایی‌ها سرمایه‌گذاری می‌کند.

این Diversification می‌تواند ریسک تمرکز را کاهش دهد.

امکان مدیریت ساده‌تر نقدینگی

در بسیاری از صندوق‌ها فرآیند ورود و خروج نسبتاً ساده است و سرمایه‌گذار مجبور نیست شخصاً اوراق مختلف را خریداری و تا سررسید مدیریت کند.

مناسب برای بخش کم‌نوسان‌تر سبد سرمایه‌گذاری

صندوق درآمد ثابت می‌تواند به‌عنوان بخش دفاعی‌تر Portfolio در کنار دارایی‌های پرنوسان‌تر مورد استفاده قرار گیرد.

در این حالت هدف الزاماً کسب بیشترین بازده ممکن نیست؛ بلکه مدیریت ترکیب ریسک و بازده کل سبد است.

معایب و محدودیت‌های صندوق درآمد ثابت چیست؟

بازده بالقوه کمتر از دارایی‌های پرریسک‌تر

در دوره‌هایی که بازار سهام یا سایر دارایی‌های پرریسک رشد قابل‌توجهی دارند، صندوق درآمد ثابت معمولاً ظرفیت رشد مشابهی ندارد.

این موضوع یکی از هزینه‌های پذیرفتن نوسان کمتر است.

بازده آینده تضمین‌شده نیست

عملکرد گذشته یا نرخ فعلی یک صندوق به این معنی نیست که همان بازده در آینده نیز تکرار خواهد شد.

شرایط نرخ بهره و بازار بدهی می‌تواند تغییر کند.

ریسک نرخ بهره

تغییر نرخ‌های سود می‌تواند روی ارزش اوراق موجود در پرتفوی و در نتیجه عملکرد صندوق اثر بگذارد.

ریسک نقدشوندگی

اگرچه صندوق‌های درآمد ثابت معمولاً برای مدیریت نقدینگی طراحی شده‌اند، اما نقدشوندگی در تمام شرایط بازار الزاماً یکسان نیست.

در ETFها باید وضعیت معاملات و عمق بازار نیز بررسی شود.

فاصله قیمت بازار با NAV در ETF

در صندوق قابل معامله ممکن است قیمت بازار دقیقاً برابر ارزش خالص دارایی‌ها نباشد.

بنابراین زمان ورود و خروج هم می‌تواند روی نتیجه واقعی سرمایه‌گذاری اثر بگذارد.

آیا صندوق درآمد ثابت بدون ریسک است؟

خیر.

عبارت «کم‌ریسک» با «بدون ریسک» متفاوت است.

صندوق درآمد ثابت هم می‌تواند با ریسک‌هایی مانند:

• ریسک نرخ بهره
• ریسک اعتباری
• ریسک نقدشوندگی
• تغییر ارزش اوراق
• اختلاف قیمت بازار و NAV در ETFها

مواجه شود.

تفاوت اصلی این است که ساختار دارایی این صندوق‌ها معمولاً باعث می‌شود سطح نوسان آنها نسبت به صندوق‌های سهامی یا اهرمی پایین‌تر باشد.

برای بررسی تخصصی‌تر می‌توانید مقاله ریسک صندوق درآمد ثابت را مطالعه کنید.

صندوق درآمد ثابت برای چه کسانی مناسب است؟

صندوق درآمد ثابت می‌تواند بیشتر مورد توجه افرادی قرار بگیرد که:

• تحمل نوسان بالای بازار سهام را ندارند؛
• می‌خواهند بخشی از Portfolio خود را در دارایی‌های کم‌نوسان‌تر نگه دارند؛
• برای مدتی نقدینگی دارند و نمی‌خواهند آن را بدون برنامه نگه دارند؛
• مدیریت مستقیم اوراق و ابزارهای بدهی برایشان دشوار است؛
• به دنبال تنوع بیشتر در سبد سرمایه‌گذاری هستند؛
• ترجیح می‌دهند انتخاب و مدیریت دارایی‌ها توسط مدیر حرفه‌ای انجام شود.

صندوق درآمد ثابت برای چه کسانی ممکن است انتخاب مناسبی نباشد؟

کم‌ریسک‌تر بودن به این معنی نیست که صندوق درآمد ثابت برای همه بهترین انتخاب است.

برای مثال، فردی که:

• افق سرمایه‌گذاری بسیار بلندمدت دارد؛
• تحمل نوسان بالایی دارد؛
• هدف اصلی او رشد سرمایه با پذیرش ریسک بیشتر است؛
• بخش بزرگی از دارایی او از قبل در ابزارهای کم‌نوسان قرار دارد؛

ممکن است نخواهد تمام سرمایه خود را به صندوق درآمد ثابت اختصاص دهد.

نکته مهم این است که انتخاب ابزار سرمایه‌گذاری باید براساس هدف، افق زمانی و میزان پذیرش ریسک انجام شود، نه صرفاً براساس عدد بازده فعلی.

نقش صندوق درآمد ثابت در سبد سرمایه‌گذاری چیست؟

یکی از کاربردهای حرفه‌ای صندوق درآمد ثابت، استفاده از آن به‌عنوان بخشی از Asset Allocation است.

برای مثال ممکن است یک سرمایه‌گذار بخشی از سرمایه را در سهام یا صندوق سهامی و بخشی دیگر را در صندوق درآمد ثابت نگه دارد.

اگر بازار پرریسک‌تر شود یا سرمایه‌گذار به نقدینگی بیشتری نیاز داشته باشد، سهم صندوق درآمد ثابت می‌تواند افزایش پیدا کند.

در مقابل، فردی با افق بلندمدت و تحمل ریسک بیشتر ممکن است وزن کمتری به این بخش اختصاص دهد.

بنابراین صندوق درآمد ثابت فقط «جایگزین بانک» نیست؛ می‌تواند یکی از اجزای مدیریت حرفه‌ای Portfolio باشد.

قبل از انتخاب صندوق درآمد ثابت چه مواردی را بررسی کنیم؟

برای انتخاب صندوق بهتر است فقط به نرخ بازده نگاه نکنید.

چند معیار مهم عبارت‌اند از:

بازده در بازه‌های مختلف

بازده یک‌ماهه یا یک دوره کوتاه به‌تنهایی کافی نیست.

بهتر است چند Period مختلف را مقایسه کنید.

ثبات عملکرد

صندوقی که فقط در یک دوره کوتاه عملکرد خوبی داشته الزاماً در دوره‌های دیگر نیز همین وضعیت را ندارد.

نقدشوندگی

در ETFها حجم معاملات، Order Book و Spread می‌تواند اهمیت زیادی داشته باشد.

اندازه صندوق

AUM اطلاعات مفیدی درباره مقیاس صندوق می‌دهد، اما بزرگ‌تر بودن لزوماً به معنی بهتر بودن نیست.

NAV

در صندوق‌های قابل معامله، قیمت بازار باید در کنار NAV دیده شود.

ترکیب دارایی

Portfolio می‌تواند روی سطح ریسک و رفتار صندوق اثر بگذارد.

نحوه تقسیم سود

اگر به درآمد دوره‌ای نیاز دارید، نحوه پرداخت بازده اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

هزینه‌ها

هزینه‌های معامله و مدیریت می‌توانند روی بازده خالص اثر بگذارند.

برای بررسی این موضوع می‌توانید مقاله کارمزد صندوق درآمد ثابت را مطالعه کنید.

اگر هدف شما مقایسه گزینه‌های مختلف بازار است، مقاله بهترین صندوق درآمد ثابت کدام است؟ معیارهای انتخاب را با جزئیات بیشتری بررسی می‌کند.

تفاوت صندوق درآمد ثابت با بانک چیست؟

شباهت اصلی این دو گزینه این است که هر دو معمولاً برای سرمایه‌گذاران محافظه‌کارتر جذاب‌اند؛ اما ساختار آنها متفاوت است.

سپرده بانکی یک قرارداد با بانک است، در حالی که صندوق سرمایه‌گذاری یک Portfolio از دارایی‌های مالی را مدیریت می‌کند.

تفاوت‌ها می‌تواند شامل مواردی مانند:

• نحوه ایجاد بازده
• دسترسی به سرمایه
• شرایط خروج
• ریسک
• نقدشوندگی
• ساختار سرمایه‌گذاری

باشد.

برای مقایسه کامل‌تر می‌توانید مقاله صندوق درآمد ثابت یا بانک؟ را ببینید.

نمونه یک صندوق درآمد ثابت قابل معامله

برای درک بهتر ساختار این نوع سرمایه‌گذاری می‌توانید صندوق درآمد ثابت سپر اقتصاد بیدار را به‌عنوان یک نمونه عملی بررسی کنید.

در صفحه صندوق می‌توانید اطلاعاتی مانند شرایط سرمایه‌گذاری، عملکرد و مشخصات جاری محصول را مشاهده کنید و سپس آن را با سایر صندوق‌های درآمد ثابت مقایسه کنید.

در یک مقایسه حرفه‌ای بهتر است سپر یا هر صندوق دیگری فقط براساس یک عدد انتخاب نشود؛ بلکه معیارهایی مانند:

• بازده
• نقدشوندگی
• NAV
• اندازه صندوق
• ساختار سرمایه‌گذاری
• نحوه ورود و خروج

در کنار یکدیگر بررسی شوند.

چگونه صندوق درآمد ثابت بخریم؟

روش سرمایه‌گذاری به نوع صندوق بستگی دارد.

اگر صندوق از نوع ETF باشد، معمولاً پس از داشتن کد بورسی می‌توان از طریق سامانه معاملاتی نماد صندوق را پیدا و سفارش خرید ثبت کرد.

در صندوق‌های صدور و ابطالی، فرآیند از طریق سامانه یا درگاه مربوط به صندوق انجام می‌شود.

راهنمای کامل مراحل را می‌توانید در مقاله نحوه خرید صندوق درآمد ثابت مطالعه کنید.

سوالات متداول درباره صندوق درآمد ثابت