رتبه‌بندی صندوق‌های درآمد ثابت را کجا ببینیم و چگونه مقایسه کنیم؟

برای رتبه‌بندی صندوق‌های درآمد ثابت، صرفاً پیدا کردن یک جدول که صندوق‌ها را از بیشترین بازده تا کمترین بازده مرتب کرده باشد کافی نیست. اگر قرار است براساس این اطلاعات تصمیم سرمایه‌گذاری بگیرید، باید بدانید این رتبه‌بندی با چه معیاری انجام شده، مربوط به چه بازه زمانی است و چه اطلاعات مهمی را نشان نمی‌دهد.

در بازار سرمایه ایران، فیپیران یکی از مهم‌ترین ابزارها برای مشاهده و مقایسه اطلاعات صندوق‌های سرمایه‌گذاری است. با این حال برای انتخاب نهایی بهتر است اطلاعات فیپیران را در کنار مشخصات خود صندوق و، در صندوق‌های ETF، وضعیت معاملات آن بررسی کنید.

به‌طور خلاصه، فرآیند درست مقایسه به این شکل است:

غربال صندوق‌ها → مقایسه داده‌های هم‌دوره → بررسی چند معیار → اعتبارسنجی شرایط واقعی سرمایه‌گذاری

در ادامه این فرآیند را مرحله‌به‌مرحله بررسی می‌کنیم.

رتبه‌بندی صندوق‌های درآمد ثابت را از کجا ببینیم؟

برای بررسی صندوق‌های درآمد ثابت می‌توان از چند نوع منبع استفاده کرد که هرکدام کاربرد متفاوتی دارند.

فیپیران

فیپیران برای مقایسه اولیه تعداد زیادی از صندوق‌های سرمایه‌گذاری بسیار کاربردی است. در این سامانه می‌توان اطلاعات صندوق‌ها را کنار یکدیگر مشاهده و براساس شاخص‌های مختلف بررسی کرد.

کاربرد اصلی فیپیران برای سرمایه‌گذار این است که بتواند از بین تعداد زیادی صندوق، چند گزینه مناسب‌تر را Shortlist کند.

اطلاعات خود صندوق

بعد از انتخاب چند گزینه، بهتر است مشخصات جاری هر صندوق نیز بررسی شود؛ از جمله:

• نحوه سرمایه‌گذاری
• نوع صندوق
• شرایط خرید و فروش
• شیوه تقسیم سود
• اساسنامه و امیدنامه
• ترکیب دارایی
• اطلاعات عملکرد

اطلاعات معاملات صندوق‌های ETF

اگر صندوق درآمد ثابت از نوع ETF باشد، بررسی اطلاعات بنیادی صندوق به‌تنهایی کافی نیست.

در این حالت وضعیت معاملات نیز اهمیت دارد، از جمله:

• قیمت بازار
• حجم معاملات
• سفارش‌های خرید و فروش
• فاصله قیمت خرید و فروش
• فاصله قیمت بازار با NAV

به همین دلیل رتبه‌بندی صندوق‌ها بهتر است نقطه شروع تحلیل باشد، نه پایان آن.

چگونه صندوق‌های درآمد ثابت را در فیپیران مقایسه کنیم؟

یکی از اشتباهات رایج این است که کاربر وارد جدول صندوق‌ها می‌شود، ستون بازده را مرتب می‌کند و اولین صندوق را انتخاب می‌کند.

روش بهتر این است که مقایسه را در چند مرحله انجام دهید.

۱. فقط صندوق‌های هم‌نوع را مقایسه کنید

ابتدا مطمئن شوید صندوق‌هایی که کنار هم قرار داده‌اید واقعاً در یک گروه قرار دارند.

مثلاً مقایسه مستقیم بازده:

• صندوق درآمد ثابت
• صندوق سهامی
• صندوق طلا
• صندوق اهرمی

معنای درستی ندارد؛ زیرا سطح ریسک، ساختار دارایی و هدف سرمایه‌گذاری آنها متفاوت است.

۲. بازه زمانی یکسان انتخاب کنید

اگر قرار است بازده چند صندوق را مقایسه کنید، Period باید برای همه یکسان باشد.

مثلاً:

بازده یک‌ساله صندوق A

نباید با:

بازده سه‌ماهه صندوق B

مقایسه شود.

حتی اگر دو عدد کنار یکدیگر در یک جدول دیده شوند، لزوماً مبنای محاسبه یکسانی ندارند.

۳. چند صندوق را Shortlist کنید

به‌جای انتخاب فوری صندوق اول جدول، چند گزینه را جدا کنید و سپس بررسی دقیق‌تری انجام دهید.

برای مثال:

• صندوق‌هایی با بازده رقابتی
• اندازه مناسب
• ساختار متناسب با نیاز شما
• سابقه عملکرد قابل بررسی

و بعد این گزینه‌ها را براساس معیارهای بیشتر مقایسه کنید.

در رتبه‌بندی صندوق‌های درآمد ثابت چه معیارهایی مهم هستند؟

بازده در دوره‌های مختلف

بازده یکی از مهم‌ترین معیارهای مقایسه است، اما بهتر است فقط یک بازه را نبینید.

برای مثال:

ممکن است یک صندوق در یک ماه رتبه اول باشد، اما در دوره شش‌ماهه یا یک‌ساله چنین جایگاهی نداشته باشد.

به همین دلیل یک بازده مقطعی نباید به‌تنهایی مبنای انتخاب قرار گیرد.

پایداری عملکرد مهم‌تر از یک رتبه مقطعی است

فرض کنید دو صندوق داریم.

صندوق اول:

• یک ماه عملکرد بسیار بالایی داشته؛
• اما در ماه‌های قبل نوسان بیشتری در رتبه خود داشته است.

صندوق دوم:

• در هیچ ماهی اختلاف بسیار زیادی با رقبا نداشته؛
• اما در چند دوره متوالی عملکرد نسبتاً باثباتی ثبت کرده است.

برای برخی سرمایه‌گذاران، رفتار صندوق دوم می‌تواند اطلاعات مفیدتری درباره عملکرد آن ارائه کند.

به همین دلیل هنگام بررسی Ranking بهتر است سؤال کنید:

این صندوق فقط امروز بالای جدول است یا در دوره‌های مختلف هم عملکرد قابل‌قبولی داشته است؟

اندازه صندوق یا AUM را چگونه بررسی کنیم؟

AUM یا دارایی تحت مدیریت نشان می‌دهد چه میزان سرمایه در صندوق مدیریت می‌شود.

اندازه صندوق می‌تواند اطلاعات مفیدی درباره مقیاس فعالیت آن بدهد، اما یک نکته مهم را باید در نظر داشت:

بزرگ‌تر بودن صندوق لزوماً به معنی بهتر بودن آن نیست.

AUM بالا به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که صندوق:

• بازده بیشتری داشته باشد؛
• نقدشوندگی بهتری داشته باشد؛
• برای همه سرمایه‌گذاران مناسب‌تر باشد.

بهتر است اندازه صندوق در کنار سایر معیارها تحلیل شود.

NAV چه نقشی در مقایسه صندوق‌ها دارد؟

NAV یا ارزش خالص دارایی‌ها یکی از مهم‌ترین اطلاعات صندوق‌های سرمایه‌گذاری است.

در صندوق‌های صدور و ابطالی، NAV مستقیماً در فرآیند ورود و خروج اهمیت دارد.

در صندوق‌های ETF علاوه بر NAV، قیمت واقعی معامله در بازار نیز مهم است.

ممکن است قیمت واحد یک ETF دقیقاً برابر با NAV آن نباشد.

بنابراین هنگام بررسی صندوق قابل معامله بهتر است فقط بازده تاریخی را نبینید و قیمت بازار را نیز نسبت به NAV ارزیابی کنید.

برای آشنایی کامل‌تر با این مفهوم می‌توانید مقاله NAV صندوق چیست و چگونه محاسبه می‌شود؟ را مطالعه کنید.

نقدشوندگی در رتبه‌بندی صندوق درآمد ثابت چه اهمیتی دارد؟

نقدشوندگی مخصوصاً برای صندوق‌های ETF و سرمایه‌گذاری با مبالغ بالاتر اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

ممکن است صندوقی بازده مناسبی داشته باشد، اما در زمان خروج:

• حجم سفارش خرید پایین باشد؛
• فاصله قیمت خرید و فروش زیاد باشد؛
• فروش حجم بالای واحدها با قیمت مدنظر دشوار باشد.

برای سرمایه‌گذاری با مبلغ محدود ممکن است این تفاوت چندان محسوس نباشد، اما برای سرمایه‌های بزرگ‌تر اهمیت آن بیشتر می‌شود.

به همین دلیل بازده و نقدشوندگی باید در کنار یکدیگر بررسی شوند.

ترکیب دارایی صندوق را هم بررسی کنید

صندوق‌های درآمد ثابت الزاماً Portfolio کاملاً مشابهی ندارند.

بخش‌های مختلف دارایی صندوق می‌تواند شامل مواردی مانند:

• اوراق بدهی
• سپرده بانکی
• گواهی سپرده
• وجه نقد
• سایر دارایی‌های مجاز

باشد.

نسبت این دارایی‌ها می‌تواند روی رفتار صندوق در شرایط مختلف بازار و تغییر نرخ‌های بهره اثر بگذارد.

برای بررسی دقیق‌تر می‌توانید مقاله ترکیب دارایی صندوق درآمد ثابت چیست؟ را ببینید.

نحوه پرداخت سود را فراموش نکنید

دو صندوق ممکن است بازده نزدیک به هم داشته باشند، اما نحوه دریافت بازده برای سرمایه‌گذار متفاوت باشد.

یک سرمایه‌گذار ممکن است ترجیح دهد درآمد دوره‌ای دریافت کند.

سرمایه‌گذار دیگری ممکن است به جریان نقدی ماهانه نیاز نداشته باشد و ترجیح دهد بازده در ارزش سرمایه باقی بماند.

بنابراین هنگام مقایسه صندوق‌ها باید بررسی کنید:

بازده صندوق چگونه در اختیار سرمایه‌گذار قرار می‌گیرد؟

این موضوع مخصوصاً زمانی اهمیت دارد که هدف سرمایه‌گذاری شما ایجاد درآمد دوره‌ای باشد.

آیا صندوق رتبه اول، بهترین صندوق درآمد ثابت است؟

لزوماً خیر.

فرض کنید صندوق A بازده یک‌ساله بیشتری ثبت کرده است، اما صندوق B:

• نقدشوندگی بهتری دارد؛
• اندازه بیشتری دارد؛
• Spread معاملاتی محدودتری دارد؛
• در چند بازه زمانی عملکرد باثبات‌تری ثبت کرده است.

آیا صندوق A قطعاً انتخاب بهتری است؟

خیر.

برای یک سرمایه‌گذار ممکن است بازده بیشتر اولویت اصلی باشد و برای فرد دیگر، نقدشوندگی و امکان خروج راحت‌تر اهمیت بیشتری داشته باشد.

بنابراین باید بین دو مفهوم تفاوت قائل شویم:

پربازده‌ترین صندوق

و

بهترین صندوق برای شرایط یک سرمایه‌گذار مشخص

برای مقایسه کامل‌تر این موضوع می‌توانید مقاله بهترین صندوق درآمد ثابت کدام است؟ را مطالعه کنید.

قبل از اعتماد به یک رتبه‌بندی، این ۴ سؤال را بپرسید

هر جدول Ranking قبل از استفاده باید بررسی شود.

۱. رتبه‌بندی مربوط به چه تاریخی است؟

بازار و عملکرد صندوق‌ها تغییر می‌کنند.

یک جدول قدیمی ممکن است امروز ارزش تصمیم‌گیری محدودی داشته باشد.

۲. بازه زمانی مقایسه چیست؟

رتبه‌بندی یک‌ماهه می‌تواند با رتبه‌بندی یک‌ساله کاملاً متفاوت باشد.

۳. معیار رتبه‌بندی چیست؟

اگر فقط بازده در نظر گرفته شده باشد، جدول درباره نقدشوندگی، اندازه صندوق، Portfolio یا سایر معیارها چیزی نمی‌گوید.

۴. صندوق‌های مقایسه‌شده واقعاً هم‌نوع هستند؟

مقایسه فقط زمانی معنا دارد که صندوق‌ها از نظر ساختار و Category قابل مقایسه باشند.

این چهار سؤال ساده می‌تواند جلوی بسیاری از نتیجه‌گیری‌های اشتباه را بگیرد.

مقایسه داده‌های ناهم‌زمان؛ یکی از خطاهای رایج

فرض کنید اطلاعات سه صندوق را از سه صفحه مختلف جمع‌آوری کرده‌اید:

• داده صندوق A مربوط به امروز است؛
• صندوق B یک هفته قبل به‌روزرسانی شده؛
• اطلاعات صندوق C مربوط به ماه گذشته است.

حتی اگر هر سه عدد درست باشند، قرار دادن آنها در یک جدول و نتیجه‌گیری درباره رتبه صندوق‌ها می‌تواند اشتباه باشد.

در یک مقایسه حرفه‌ای باید دو چیز ثابت باشد:

تاریخ داده

و

بازه زمانی محاسبه

در غیر این صورت Comparison شما مبنای واحدی ندارد.

بازده گذشته را با سود آینده اشتباه نگیرید

یکی دیگر از خطاهای متداول این است که بازده تاریخی صندوق به‌عنوان نرخ قطعی آینده در نظر گرفته شود.

اگر صندوقی طی ۱۲ ماه گذشته بازده مشخصی داشته، این عدد نشان‌دهنده عملکرد گذشته است.

شرایطی مانند:

• نرخ‌های سود
• بازار اوراق
• ترکیب Portfolio
• تصمیم‌های مدیر صندوق

می‌توانند عملکرد آینده را تغییر دهند.

به همین دلیل Return گذشته باید برای تحلیل سابقه استفاده شود، نه به‌عنوان تضمین عملکرد آینده.

فیپیران چه چیزهایی را به‌تنهایی برای شما مشخص نمی‌کند؟

فیپیران برای Screening و مقایسه اولیه صندوق‌ها ابزار ارزشمندی است؛ اما در صندوق‌های ETF همه اطلاعات موردنیاز تصمیم نهایی داخل یک جدول قرار ندارد.

چند مورد را بهتر است جداگانه بررسی کنید.

وضعیت Order Book

بررسی کنید چه حجم سفارشی در سمت خرید و فروش وجود دارد.

فاصله قیمت خرید و فروش

هرچه Spread بالاتر باشد، ورود و خروج فوری می‌تواند با هزینه ضمنی بیشتری همراه شود.

عمق معاملات

ممکن است قیمت فعلی مناسب باشد، اما حجم موجود در آن قیمت برای مبلغ موردنظر شما کافی نباشد.

قیمت بازار در مقایسه با NAV

اگر قیمت بازار نسبت به NAV فاصله قابل‌توجهی داشته باشد، صرف مشاهده بازده تاریخی برای تصمیم کافی نیست.

بنابراین می‌توان گفت:

فیپیران ابزار خوبی برای پیدا کردن گزینه‌هاست؛ اما انتخاب نهایی نیاز به یک مرحله بررسی عملی نیز دارد.

نمونه عملی؛ چگونه صندوق سپر اقتصاد بیدار را ارزیابی کنیم؟

برای اینکه این فرآیند فقط تئوری نباشد، فرض کنید قصد دارید صندوق درآمد ثابت سپر اقتصاد بیدار را با سایر گزینه‌ها مقایسه کنید.

به‌جای اینکه تنها یک عدد بازده را ببینید، می‌توانید این مسیر را طی کنید.

مرحله اول: بازده سپر را در چند دوره بررسی کنید

بازده دوره‌های مختلف را کنار یکدیگر بگذارید تا روند عملکرد صندوق مشخص‌تر شود.

مرحله دوم: فقط با صندوق‌های درآمد ثابت مقایسه کنید

سپر را با گزینه‌هایی مقایسه کنید که از نظر نوع سرمایه‌گذاری در گروه مشابه قرار دارند.

مرحله سوم: اندازه صندوق را بررسی کنید

AUM به شما دید بهتری درباره مقیاس صندوق می‌دهد.

مرحله چهارم: NAV و قیمت معامله را کنار هم ببینید

چون سپر در قالب ETF معامله می‌شود، قیمت بازار نیز در تجربه واقعی ورود و خروج اهمیت دارد.

مرحله پنجم: وضعیت معاملات را بررسی کنید

فقط بازده را نبینید. حجم معاملات، سفارش‌ها و شرایط ورود و خروج را نیز ارزیابی کنید.

مرحله ششم: نتیجه را با نیاز خودتان تطبیق دهید

اگر هدف شما نگهداری بخش کم‌نوسان‌تر Portfolio، دسترسی آنلاین به سرمایه و استفاده از یک صندوق درآمد ثابت قابل معامله باشد، سپر می‌تواند یکی از گزینه‌هایی باشد که در Shortlist بررسی می‌کنید.

برای مشاهده اطلاعات جاری محصول می‌توانید صفحه صندوق درآمد ثابت سپر اقتصاد بیدار را ببینید.

یک روش سه‌مرحله‌ای برای انتخاب صندوق درآمد ثابت

اگر بین تعداد زیاد صندوق‌ها سردرگم شده‌اید، می‌توانید تصمیم را به سه مرحله تقسیم کنید.

مرحله اول: Screening

گزینه‌های نامرتبط را حذف کنید.

مثلاً فقط:

• صندوق درآمد ثابت
• ETF
• یا ساختار موردنظر خودتان

را نگه دارید.

مرحله دوم: Comparison

گزینه‌های باقی‌مانده را براساس چند معیار مقایسه کنید:

• بازده
• ثبات عملکرد
• AUM
• NAV
• نحوه پرداخت سود
• ترکیب دارایی

مرحله سوم: Validation

برای گزینه‌های نهایی:

• شرایط فعلی صندوق
• نقدشوندگی
• Spread
• قیمت بازار
• وضعیت Order Book

را بررسی کنید.

این روش احتمال انتخاب صرفاً براساس یک عدد جذاب را کاهش می‌دهد.

چک‌لیست رتبه‌بندی و مقایسه صندوق درآمد ثابت

قبل از تصمیم نهایی این موارد را بررسی کنید:

• آیا فقط صندوق‌های هم‌نوع را مقایسه کرده‌اید؟
• تاریخ Data برای همه گزینه‌ها یکسان است؟
• بازه زمانی Return یکسان است؟
• عملکرد چند دوره را بررسی کرده‌اید؟
• فقط به رتبه اول جدول توجه نکرده‌اید؟
• AUM را بررسی کرده‌اید؟
• NAV را دیده‌اید؟
• ترکیب دارایی مشخص است؟
• نحوه پرداخت سود را می‌دانید؟
• در ETF، وضعیت معاملات و نقدشوندگی را هم بررسی کرده‌اید؟
• Price/NAV را کنترل کرده‌اید؟
• صندوق با هدف واقعی سرمایه‌گذاری شما متناسب است؟

اگر این موارد بررسی شده باشند، نتیجه شما قابل‌اتکاتر از یک Ranking ساده خواهد بود.

بعد از انتخاب صندوق چگونه سرمایه‌گذاری کنیم؟

بعد از اینکه گزینه مناسب خود را انتخاب کردید، روش ورود به صندوق به ساختار آن بستگی دارد.

برای صندوق‌های قابل معامله، خرید از طریق سامانه معاملاتی انجام می‌شود.

مراحل کامل را می‌توانید در مقاله نحوه خرید صندوق درآمد ثابت مشاهده کنید.

سوالات متداول درباره رتبه‌بندی صندوق‌های درآمد ثابت