نحوه خرید اوراق درآمد ثابت در بورس؛ راهنمای بازار ثانویه
اوراق درآمد ثابت یکی از ابزارهای بازار سرمایه برای سرمایه‌گذارانی است که به دنبال جریان درآمدی مشخص‌تر و نوسان کمتر نسبت به برخی دارایی‌های پرریسک هستند. این اوراق را نباید با صندوق درآمد ثابت یکی دانست؛ در خرید مستقیم اوراق، خود سرمایهگذار باید درباره ناشر، سررسید، قیمت، بازده تا سررسید، نقدشوندگی و ریسک اعتباری تصمیم بگیرد.
اگر اوراق موردنظر در بورس یا فرابورس قابل معامله باشد، خرید آن معمولاً از طریق سامانه معاملاتی کارگزاری و مشابه خرید سایر اوراق بهادار انجام میشود.
اوراق درآمد ثابت را چگونه در بورس بخریم؟
برای خرید اوراق قابل معامله در بازار ثانویه، مسیر کلی به این شکل است:
- دریافت کد بورسی و دسترسی به سامانه معاملاتی
- واریز وجه به حساب معاملاتی
- جست‌وجوی نماد اوراق
- بررسی مشخصات اوراق
- بررسی قیمت بازار و بازده تا سررسید
- تعیین تعداد و قیمت سفارش
- ثبت سفارش خرید
- نگهداری تا سررسید یا فروش در بازار ثانویه
نکته مهم این است که پیش از ثبت سفارش، صرفاً به نرخ اعلامی اوراق توجه نکنید. قیمت خرید، سررسید، YTM، نقدشوندگی و ریسک ناشر می‌توانند بازده واقعی سرمایه‌گذاری را تغییر دهند.
تفاوت بازار اولیه و بازار ثانویه اوراق درآمد ثابت چیست؟
اوراق بهادار می‌توانند در بازار اولیه یا بازار ثانویه معامله شوند.
بازار اولیه اوراق
بازار اولیه زمانی است که اوراق برای اولین بار توسط ناشر عرضه می‌شوند و سرمایه‌گذاران در فرآیند عرضه اولیه اوراق شرکت می‌کنند.
بازار ثانویه اوراق
پس از انتشار، برخی اوراق در بورس یا فرابورس قابل خرید و فروش میان سرمایه‌گذاران هستند.
در این مرحله، معامله دیگر مستقیماً بین ناشر و سرمایهگذار اولیه نیست و واحدهای اوراق بین فعالان بازار جابه‌جا می‌شوند.
این مقاله تمرکز اصلی خود را بر خرید اوراق درآمد ثابت در بازار ثانویه قرار می‌دهد.
آیا برای خرید اوراق درآمد ثابت کد بورسی لازم است؟
برای خرید اوراق قابل معامله در بورس یا فرابورس، داشتن دسترسی معاملاتی بازار سرمایه لازم است.
سرمایهگذار باید:
- کد بورسی داشته باشد؛
- به سامانه معاملاتی کارگزاری دسترسی داشته باشد؛
- حساب معاملاتی خود را شارژ کند.
اگر هنوز کد بورسی ندارید، می‌توانید راهنمای دریافت کد بورسی را مطالعه کنید.
چگونه نماد اوراق درآمد ثابت را در سامانه معاملاتی پیدا کنیم؟
اوراق قابل معامله مانند سایر ابزارهای بورسی دارای نماد معاملاتی هستند.
برای پیدا کردن اوراق باید مشخصات آن را بررسی کنید، از جمله:
- نام ناشر
- نوع اوراق
- تاریخ سررسید
- شرایط پرداخت
- بازار محل معامله
- نماد معاملاتی
پس از جست‌وجوی نماد در سامانه کارگزاری، معمولاً اطلاعاتی مانند:
- قیمت خرید و فروش
- حجم معاملات
- صف سفارش‌ها
- آخرین قیمت
- قیمت پایانی
قابل مشاهده است.
اما این اطلاعات به‌تنهایی برای تصمیم خرید کافی نیست.
قبل از خرید اوراق درآمد ثابت چه اطلاعاتی را بررسی کنیم؟
پیش از خرید مستقیم اوراق، حداقل این موارد را بررسی کنید:
- ناشر اوراق
- نوع اوراق
- تاریخ سررسید
- ارزش اسمی
- قیمت فعلی بازار
- نحوه پرداخت سود یا جریان‌های نقدی
- بازده تا سررسید یا YTM
- نقدشوندگی
- حجم معاملات
- ریسک اعتباری ناشر
- شرایط فروش پیش از سررسید
هرچه تصمیم سرمایه‌گذاری بلندمدت‌تر باشد، بررسی این جزئیات اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
ارزش اسمی اوراق درآمد ثابت چیست؟
ارزش اسمی، مبلغی است که در ساختار انتشار اوراق به‌عنوان ارزش پایه هر ورقه تعریف میشود.
اما سرمایهگذار در بازار ثانویه الزاماً اوراق را دقیقاً با ارزش اسمی خریداری نمی‌کند.
قیمت بازار ممکن است:
- بالاتر از ارزش اسمی
- برابر با ارزش اسمی
- پایین‌تر از ارزش اسمی
باشد.
این اختلاف قیمت یکی از عواملی است که روی بازده واقعی سرمایهگذار اثر می‌گذارد.
YTM اوراق درآمد ثابت چیست؟
YTM یا Yield to Maturity به معنی بازده تا سررسید است.
این شاخص تلاش می‌کند بازده سرمایهگذار را در صورتی برآورد کند که:
- اوراق را با قیمت فعلی خریداری کند؛
- تا سررسید نگه دارد؛
- جریان‌های نقدی مورد انتظار طبق شرایط اوراق دریافت شوند.
به همین دلیل YTM میتواند برای مقایسه اوراق با قیمت‌ها و سررسیدهای متفاوت مفید باشد.
اما یک نکته مهم وجود دارد:
YTM لزوماً همان بازدهی نیست که سرمایهگذار در هر شرایطی دریافت خواهد کرد.
اگر اوراق پیش از سررسید فروخته شوند، قیمت بازار در زمان فروش میتواند بازده واقعی را تغییر دهد.
آیا نرخ سود اوراق با YTM یکسان است؟
خیر.
ممکن است اوراق نرخ پرداخت دورهای مشخصی داشته باشند، اما بازده واقعی سرمایهگذار به قیمت خرید نیز وابسته باشد.
برای مثال اگر یک ورقه را پایین‌تر یا بالاتر از ارزش مبنا خریداری کنید، بازده تا سررسید میتواند با نرخ اسمی اوراق تفاوت داشته باشد.
بنابراین هنگام مقایسه دو اوراق، فقط نرخ سود اسمی را نبینید.
قیمت خرید + جریان‌های نقدی + زمان باقی‌مانده تا سررسید
باید با هم بررسی شوند.
قیمت اوراق درآمد ثابت چگونه بر بازده اثر می‌گذارد؟
قیمت خرید یکی از مهمترین عوامل تعیین‌کننده بازده است.
فرض کنید دو سرمایهگذار یک نوع اوراق را در دو قیمت متفاوت خریداری کنند.
اگر هر دو تا سررسید نگه دارند، به دلیل تفاوت قیمت ورود، بازده سرمایه‌گذاری آنها میتواند متفاوت باشد.
به همین دلیل ممکن است دو اوراق با نرخ پرداخت مشابه، YTM متفاوتی داشته باشند.
رابطه قیمت اوراق و نرخ بهره چیست؟
قیمت اوراق و نرخ‌های بازار می‌توانند رابطه معکوس داشته باشند.
اگر نرخ‌های جدید بازار افزایش پیدا کنند، اوراق قدیمی با بازده پایین‌تر ممکن است برای سرمایه‌گذاران جذابیت کمتری پیدا کنند و قیمت آنها تحت فشار قرار بگیرد.
در مقابل، کاهش نرخ‌های بازار میتواند ارزش نسبی برخی اوراق موجود را افزایش دهد.
شدت این تغییر به مواردی مانند:
- مدت باقی‌مانده تا سررسید
- ساختار جریان‌های نقدی
- Duration
وابسته است.
سررسید اوراق درآمد ثابت چه اهمیتی دارد؟
سررسید مشخص می‌کند چه مدت تا پایان عمر اوراق باقی مانده است.
دو اوراق با ناشر مشابه ممکن است سررسیدهای متفاوتی داشته باشند و به همین دلیل:
- حساسیت متفاوتی به نرخ بهره داشته باشند؛
- نقدشوندگی متفاوتی داشته باشند؛
- YTM متفاوتی ارائه کنند.
اگر احتمال می‌دهید پیش از سررسید به پول نیاز پیدا کنید، این موضوع باید در تصمیم خرید لحاظ شود.
اگر اوراق را قبل از سررسید بفروشیم چه میشود؟
اگر اوراق را تا سررسید نگه ندارید، بازده شما به قیمت فروش در بازار نیز وابسته خواهد شد.
ممکن است اوراق را:
- بالاتر از قیمت خرید بفروشید؛
- تقریباً در همان قیمت بفروشید؛
- پایین‌تر از قیمت خرید بفروشید.
بنابراین بازده واقعی فروش قبل از سررسید میتواند با YTM زمان خرید متفاوت باشد.
این یکی از مهمترین تفاوت‌های میان:
نگهداری تا سررسید
و
معامله فعال اوراق در بازار ثانویه
است.
آیا اوراق درآمد ثابت بدون ریسک هستند؟
خیر.
عبارت «درآمد ثابت» به معنی نبود کامل ریسک نیست.
مهمترین ریسک‌ها می‌توانند شامل این موارد باشند:
ریسک اعتباری
احتمال ناتوانی یا تأخیر ناشر در انجام تعهدات.
ریسک نرخ بهره
تغییر نرخ‌های بازار میتواند قیمت اوراق موجود را تغییر دهد.
ریسک نقدشوندگی
ممکن است در زمان فروش، خریدار کافی در قیمت موردنظر وجود نداشته باشد.
ریسک قیمت
اگر پیش از سررسید بفروشید، قیمت بازار میتواند پایین‌تر از قیمت خرید باشد.
به همین دلیل، خرید مستقیم اوراق نیاز به بررسی بیشتری نسبت به مشاهده یک «نرخ سود» دارد.
ریسک اعتباری ناشر اوراق را چگونه بررسی کنیم؟
پیش از خرید باید بدانید چه نهادی متعهد به پرداخت جریان‌های نقدی اوراق است.
بررسی موارد زیر میتواند مهم باشد:
- نوع ناشر
- وضعیت مالی ناشر
- ساختار تضمین یا تعهدات اوراق
- شرایط انتشار
- سابقه ایفای تعهدات
- اطلاعات رسمی منتشرشده درباره اوراق
نباید صرفاً به دلیل اینکه یک ابزار «درآمد ثابت» نامیده میشود، ریسک اعتباری آن صفر فرض شود.
نقدشوندگی اوراق درآمد ثابت را چگونه بررسی کنیم؟
برای بررسی نقدشوندگی می‌توان به مواردی مانند:
- حجم معاملات
- ارزش معاملات
- تعداد معاملات
- فاصله قیمت خرید و فروش
- عمق سفارش‌ها
توجه کرد.
اوراقی که معاملات محدودتری دارند ممکن است هنگام فروش، نیازمند زمان بیشتر یا پذیرش قیمت متفاوت باشند.
بنابراین اگر احتمال فروش پیش از سررسید وجود دارد، نقدشوندگی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
سفارش خرید اوراق درآمد ثابت چگونه ثبت میشود؟
پس از انتخاب نماد:
- وارد سامانه معاملاتی شوید.
- نماد اوراق را جست‌وجو کنید.
- قیمت‌های خرید و فروش را بررسی کنید.
- تعداد موردنظر را مشخص کنید.
- قیمت سفارش را وارد کنید.
- سفارش خرید را ثبت کنید.
- وضعیت سفارش را تا انجام معامله بررسی کنید.
بهتر است قبل از ثبت سفارش، قیمت را با اطلاعات اوراق و YTM مورد انتظار مقایسه کنید.
خرید صرفاً در بهترین قیمت فروش بدون بررسی بازده تا سررسید همیشه تصمیم مناسبی نیست.
آیا بهتر است اوراق را تا سررسید نگه داریم؟
پاسخ به هدف سرمایهگذار بستگی دارد.
اگر سرمایهگذار:
- جریان نقدی اوراق را می‌خواهد؛
- تا سررسید به سرمایه نیاز ندارد؛
- شرایط اعتباری ناشر را قابل قبول می‌داند؛
ممکن است نگهداری تا سررسید با استراتژی او هماهنگ باشد.
اما اگر:
- شرایط نرخ بهره تغییر کند؛
- نیاز به نقدینگی ایجاد شود؛
- فرصت سرمایه‌گذاری دیگری ایجاد شود؛
ممکن است فروش پیش از سررسید نیز مطرح شود.
در این حالت قیمت بازار اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
تفاوت خرید مستقیم اوراق با صندوق درآمد ثابت چیست؟
خرید مستقیم اوراق و سرمایه‌گذاری در صندوق درآمد ثابت دو روش متفاوت هستند.
| معیار | خرید مستقیم اوراق | صندوق درآمد ثابت |
|---|---|---|
| انتخاب اوراق | توسط سرمایهگذار | توسط مدیر صندوق |
| مدیریت پرتفوی | شخصی | حرفه‌ای |
| تنوع‌بخشی | نیازمند انتخاب چند ابزار | معمولاً در سطح صندوق انجام میشود |
| بررسی سررسید | بر عهده سرمایهگذار | توسط مدیر صندوق مدیریت میشود |
| تحلیل اعتباری | اهمیت بالاتر برای فرد | در سطح پرتفوی انجام میشود |
| معامله | مستقیم روی نماد اوراق | خرید واحد صندوق |
| نیاز به دانش تخصصی | بیشتر | معمولاً کمتر |
| ساختار بازده | وابسته به اوراق انتخابی | وابسته به کل پرتفوی صندوق |
اگر قصد خرید واحد صندوق را دارید، مقاله نحوه خرید صندوق درآمد ثابت مسیر آن را به‌صورت جداگانه توضیح می‌دهد.
خرید مستقیم اوراق برای چه کسانی مناسب‌تر است؟
خرید مستقیم میتواند برای سرمایه‌گذاری مناسب‌تر باشد که:
- با مفاهیم اوراق آشناست؛
- YTM و سررسید را تحلیل می‌کند؛
- توان بررسی ریسک اعتباری دارد؛
- می‌خواهد اوراق مشخصی را انتخاب کند؛
- قصد مدیریت مستقیم پرتفوی دارد.
در مقابل، فردی که ترجیح می‌دهد انتخاب و مدیریت مجموعه اوراق را به مدیر حرفه‌ای بسپارد، ممکن است صندوق درآمد ثابت را بررسی کند.
برای آشنایی با این گزینه می‌توانید صفحه صندوق درآمد ثابت سپر اقتصاد بیدار را مشاهده کنید.
آیا خرید مستقیم اوراق همیشه بازده بیشتری از صندوق درآمد ثابت دارد؟
خیر.
بازده بالاتر به‌صورت خودکار از خرید مستقیم حاصل نمی‌شود.
نتیجه به مواردی مانند:
- قیمت خرید
- انتخاب اوراق
- YTM
- ریسک اعتباری
- زمان فروش
- هزینه‌های معامله
- مدیریت سرمایه
بستگی دارد.
در صندوق نیز بازده به ترکیب پرتفوی، مدیریت دارایی و شرایط بازار وابسته است.
بنابراین انتخاب میان این دو باید براساس هدف و سطح تخصص سرمایهگذار انجام شود، نه صرفاً تصور «بازده بیشتر».
قبل از خرید اوراق درآمد ثابت چه چک‌لیستی داشته باشیم؟
پیش از ثبت سفارش این موارد را کنترل کنید:
- نوع اوراق چیست؟
- ناشر چه نهادی است؟
- تاریخ سررسید چه زمانی است؟
- ارزش اسمی چقدر است؟
- قیمت بازار چقدر است؟
- YTM فعلی چه میزان است؟
- جریان‌های نقدی چگونه پرداخت می‌شوند؟
- ریسک اعتباری چگونه است؟
- حجم و ارزش معاملات مناسب است؟
- اگر قبل از سررسید بفروشید چه ریسکی دارید؟
- آیا این اوراق با افق سرمایه‌گذاری شما هماهنگ است؟
این چک‌لیست کمک می‌کند خرید اوراق صرفاً براساس نرخ اسمی یا قیمت ظاهری انجام نشود.
نحوه خرید اوراق درآمد ثابت در بورس؛ جمع‌بندی
خرید مستقیم اوراق درآمد ثابت در بازار ثانویه معمولاً از طریق سامانه معاملاتی کارگزاری انجام میشود.
اما ثبت سفارش آخرین مرحله تصمیم است، نه اولین مرحله.
پیش از خرید باید مواردی مانند:
- ناشر
- سررسید
- قیمت
- ارزش اسمی
- YTM
- نقدشوندگی
- ریسک اعتباری
- شرایط فروش پیش از سررسید
بررسی شوند.
همچنین باید بین اوراق درآمد ثابت و صندوق درآمد ثابت تفاوت قائل شد. در خرید مستقیم اوراق، انتخاب و مدیریت ابزار بر عهده خود سرمایهگذار است؛ در صندوق، این فرآیند در سطح پرتفوی توسط مدیر صندوق انجام میشود.
سوالات متداول درباره خرید اوراق درآمد ثابت در بورس
چگونه اوراق درآمد ثابت بخریم؟
اگر اوراق در بورس یا فرابورس قابل معامله باشد، پس از دریافت کد بورسی می‌توانید نماد آن را در سامانه معاملاتی جست‌وجو و سفارش خرید ثبت کنید.
آیا برای خرید اوراق درآمد ثابت کد بورسی لازم است؟
برای خرید اوراق قابل معامله در بازار سرمایه، دسترسی معاملاتی و کد بورسی لازم است.
YTM اوراق چیست؟
YTM یا بازده تا سررسید، نرخ بازدهی است که با توجه به قیمت فعلی و جریان‌های نقدی اوراق تا سررسید برآورد میشود.
آیا نرخ سود اوراق با YTM برابر است؟
لزوماً خیر. قیمت خرید اوراق میتواند باعث شود YTM با نرخ اسمی یا نرخ پرداخت دورهای متفاوت باشد.
اگر اوراق را قبل از سررسید بفروشیم چه میشود؟
بازده واقعی شما به قیمت فروش در بازار وابسته خواهد شد و ممکن است با YTM زمان خرید متفاوت باشد.
آیا اوراق درآمد ثابت بدون ریسک است؟
خیر. ریسک اعتباری، نرخ بهره، نقدشوندگی و قیمت از مهمترین ریسکهای آن هستند.
خرید مستقیم اوراق بهتر است یا صندوق درآمد ثابت؟
به میزان دانش، زمان، هدف و ترجیح سرمایهگذار بستگی دارد. خرید مستقیم نیازمند تحلیل بیشتر است، در حالی که در صندوق مدیریت اوراق توسط مدیر صندوق انجام میشود.
آیا می‌توان اوراق را بعد از خرید دوباره فروخت؟
اگر اوراق در بازار ثانویه قابل معامله باشد، امکان فروش وجود دارد؛ اما قیمت و نقدشوندگی در زمان فروش اهمیت دارد.
