تفاوت واحد عادی و ممتاز صندوق اهرمی چیست؟ مقایسه کامل

صندوق‌های اهرمی دارای چند نوع واحد سرمایه‌گذاری هستند که از نظر نحوه معامله، ساختار بازده، میزان ریسک و نقش آن‌ها در سازوکار اهرم با یکدیگر تفاوت دارند.

برای سرمایه‌گذار، مهم‌ترین تفکیک میان واحد عادی و واحد ممتاز قابل معامله است.

واحدهای عادی معمولاً از طریق سازوکار صدور و ابطال در دسترس هستند و بازده آن‌ها طبق شرایط تعیین‌شده در امیدنامه صندوق محاسبه می‌شود. در مقابل، واحدهای ممتاز قابل معامله در بورس هستند و به دلیل ساختار اهرمی، نوسان و ریسک بیشتری دارند.

بنابراین نمی‌توان واحد عادی را «بدون ریسک» یا واحد ممتاز را «سودآورتر» دانست؛ هرکدام ساختار و کاربرد متفاوتی دارند.

تفاوت واحد عادی و ممتاز صندوق اهرمی در یک نگاه

واحد عادی صندوق اهرمی چیست؟

واحد عادی یکی از اجزای ساختار صندوق اهرمی است که معمولاً برای سرمایه‌گذارانی طراحی شده که نسبت به دارندگان واحد ممتاز، نوسان و ریسک کمتری می‌پذیرند.

این واحدها عموماً از طریق صدور و ابطال خرید و فروش می‌شوند و قیمت‌گذاری آن‌ها براساس NAV و سازوکار تعیین‌شده در اسناد صندوق انجام می‌شود.

بازده واحد عادی نیز مطابق چارچوبی است که در امیدنامه همان صندوق مشخص شده است.

اما این نکته مهم است:

واحد عادی صندوق اهرمی بدون ریسک نیست و نباید آن را معادل سپرده بانکی یا صندوق درآمد ثابت دانست.

برای بررسی دقیق‌تر سازوکار بازده این واحدها می‌توانید مقاله نحوه پرداخت سود واحدهای عادی صندوق اهرمی را مطالعه کنید.

واحد ممتاز صندوق اهرمی چیست؟

در صندوق‌های اهرمی، واحد ممتاز قابل معامله معمولاً همان واحدی است که سرمایه‌گذاران از طریق سامانه معاملاتی بورس خرید و فروش می‌کنند.

قیمت این واحد براساس عرضه و تقاضای بازار شکل می‌گیرد و ممکن است با NAV آن فاصله داشته باشد.

از آنجا که ساختار صندوق باعث می‌شود بازده واحد ممتاز نسبت به عملکرد دارایی‌های صندوق حساسیت بیشتری داشته باشد، این واحد معمولاً نوسان و ریسک بیشتری نسبت به واحد عادی دارد.

در صورت رشد مناسب دارایی‌های صندوق، واحد ممتاز می‌تواند از ساختار اهرمی منتفع شود؛ اما در شرایط نامساعد بازار، همین ساختار می‌تواند شدت زیان را نیز افزایش دهد.

بنابراین:

اهرم فقط امکان افزایش بازده را ایجاد نمی‌کند؛ ریسک را نیز افزایش می‌دهد.

آیا همه واحدهای ممتاز یکسان هستند؟

خیر.

در برخی صندوق‌های اهرمی ممکن است انواع مختلفی از واحد ممتاز با حقوق و ویژگی‌های متفاوت وجود داشته باشد.

برای مثال ممکن است بخشی از واحدهای ممتاز به مؤسسان یا دارندگان دارای حقوق خاص مرتبط باشند و بخشی دیگر به‌صورت قابل معامله در بازار در اختیار سرمایه‌گذاران قرار گیرند.

بنابراین وقتی در این مقاله از واحد ممتاز قابل معامله صحبت می‌کنیم، منظور واحدی است که سرمایه‌گذار عمومی می‌تواند در بازار خرید و فروش کند.

جزئیات حقوق، حق رأی و ویژگی‌های هر نوع واحد باید براساس اساسنامه و امیدنامه همان صندوق بررسی شود.

اهرم چگونه بین واحد عادی و ممتاز شکل می‌گیرد؟

یکی از اشتباهات رایج این است که گفته شود:

دارنده واحد عادی مستقیماً به دارنده واحد ممتاز وام می‌دهد.

این توضیح دقیق نیست.

اهرم در سطح ساختار صندوق ایجاد می‌شود.

صندوق مجموع دارایی‌ها را مطابق مقررات و سیاست سرمایه‌گذاری خود مدیریت می‌کند و نحوه تخصیص بازده میان انواع واحد باعث می‌شود واحد ممتاز نسبت به تغییرات عملکرد صندوق حساسیت بیشتری داشته باشد.

در نتیجه دارنده واحد ممتاز:

• مستقیماً از دارنده واحد عادی وام نمی‌گیرد.
• اعتبار کارگزاری دریافت نمی‌کند.
• حساب مارجین ایجاد نمی‌کند.

برای درک دقیق‌تر این موضوع می‌توانید مقاله ضریب اهرم صندوق اهرمی چیست؟ را مطالعه کنید.

تفاوت نحوه خرید واحد عادی و ممتاز

خرید واحد عادی

واحد عادی معمولاً از طریق مسیر صدور واحد صندوق خریداری می‌شود.

سرمایه‌گذار درخواست خود را از طریق مسیر اعلام‌شده توسط مدیر صندوق ثبت می‌کند و تعداد یا ارزش واحد براساس سازوکار NAV صندوق تعیین می‌شود.

خرید واحد ممتاز

واحد ممتاز قابل معامله از طریق سامانه معاملاتی کارگزاری خریداری می‌شود.

سرمایه‌گذار نماد صندوق را جستجو کرده و مانند سایر ابزارهای بورسی سفارش خرید یا فروش ثبت می‌کند.

قیمت معامله نیز براساس عرضه و تقاضای بازار تعیین می‌شود.

برای آموزش فرآیند خرید می‌توانید مقاله نحوه خرید صندوق اهرمی در بورس را ببینید.

تفاوت بازده واحد عادی و ممتاز چیست؟

ساختار بازده این دو واحد متفاوت است.

بازده واحد عادی

بازده واحد عادی براساس شرایط و چارچوب درج‌شده در امیدنامه صندوق تعیین می‌شود.

ممکن است امیدنامه برای این واحدها سازوکار یا محدوده مشخصی برای بازده تعریف کرده باشد، اما جزئیات آن در همه صندوق‌ها یکسان نیست.

به همین دلیل نباید یک نرخ یا بازه ثابت را به همه صندوق‌های اهرمی تعمیم داد.

برای جزئیات بیشتر، مقاله سقف و کف بازده واحدهای عادی صندوق اهرمی را مطالعه کنید.

بازده واحد ممتاز

بازده واحد ممتاز متغیر است و می‌تواند تحت تأثیر:

• عملکرد پورتفوی صندوق
• ساختار اهرمی
• ضریب اهرم
• قیمت بازار
• NAV
• حباب
• عرضه و تقاضا

قرار بگیرد.

بنابراین واحد ممتاز سود بیشتر تضمینی ندارد.

آیا بازده واحد ممتاز چند برابر بازار است؟

خیر؛ رابطه ثابت و مکانیکی وجود ندارد.

نمی‌توان گفت اگر بازار ۱ درصد رشد کرد، واحد ممتاز حتماً ۲ یا ۳ درصد رشد خواهد کرد.

بازده واحد ممتاز علاوه بر ساختار اهرمی، به عواملی مانند:

• ترکیب دارایی‌های صندوق
• تغییر ضریب اهرم
• حباب
• نقدشوندگی
• عرضه و تقاضا

وابسته است.

بنابراین ضریب اهرم بیشتر باید قبل از هر چیز به‌عنوان نشانه حساسیت و ریسک بالقوه بیشتر بررسی شود.

تفاوت ریسک واحد عادی و ممتاز

یکی از اصلی‌ترین تفاوت‌های این دو واحد، میزان ریسک آن‌هاست.

ریسک واحد عادی

واحد عادی معمولاً نوسان کمتری نسبت به واحد ممتاز دارد و ساختار بازده آن با هدف کاهش شدت نوسانات طراحی شده است.

اما همچنان بخشی از یک صندوق سرمایه‌گذاری است و نمی‌توان آن را کاملاً بدون ریسک دانست.

ریسک واحد ممتاز

واحد ممتاز ریسک بیشتری دارد.

مهم‌ترین ریسک‌ها عبارت‌اند از:

• ریسک بازار سهام
• اثر ساختار اهرمی
• ریسک حباب قیمت
• ریسک نقدشوندگی
• نوسان بالاتر
• تغییر شرایط پورتفوی

برای بررسی کامل این موارد، مقاله ریسک‌های صندوق اهرمی را مطالعه کنید.

آیا واحد ممتاز Call Margin دارد؟

خیر.

دارنده واحد ممتاز مانند معامله‌گری که از اعتبار یا معاملات مارجین استفاده کرده باشد، حساب Margin ندارد.

به همین دلیل مفهوم Call Margin به همان معنایی که در معاملات اعتباری یا مشتقه وجود دارد، درباره سرمایه‌گذار واحد ممتاز مطرح نیست.

ممکن است در شرایط منفی بازار ارزش واحد ممتاز افت زیادی داشته باشد، اما این موضوع با Call Margin سرمایه‌گذار تفاوت دارد.

آیا اصل سرمایه واحد عادی تضمین شده است؟

نباید به‌صورت کلی چنین ادعایی کرد.

ساختار واحد عادی با هدف ایجاد بازده کم‌نوسان‌تر طراحی شده است، اما میزان تعهدات و نحوه محاسبه بازده باید براساس امیدنامه همان صندوق بررسی شود.

بنابراین عباراتی مانند:

• تضمین اصل سرمایه
• سود بدون ریسک
• بازده قطعی

نباید بدون استناد مستقیم به اسناد رسمی همان صندوق استفاده شوند.

تفاوت نقدشوندگی واحد عادی و ممتاز

واحد عادی و ممتاز از دو مسیر متفاوت نقد می‌شوند.

واحد عادی

نقدشوندگی از طریق فرآیند ابطال واحد انجام می‌شود و زمان تسویه تابع مقررات و فرآیند همان صندوق است.

واحد ممتاز

واحد ممتاز در بازار بورس معامله می‌شود.

اما امکان فروش در قیمت موردنظر به عواملی مانند:

• حجم معاملات
• عمق سفارش‌ها
• فاصله قیمت خرید و فروش
• وضعیت بازار
• فعالیت بازارگردان

وابسته است.

بنابراین نمی‌توان گفت واحد ممتاز همیشه و در همه شرایط نقدشوندگی بالاتری دارد.

بازارگردان چه نقشی در واحد ممتاز دارد؟

بازارگردان می‌تواند با ثبت سفارش‌های خرید و فروش به بهبود نقدشوندگی و کاهش شکاف‌های قیمتی کمک کند.

اما:

بازارگردان تضمین نمی‌کند که سرمایه‌گذار در هر زمان و هر قیمتی بتواند واحد خود را بفروشد.

شرایط بازار همچنان بر نقدشوندگی اثر می‌گذارد.

حباب قیمت برای کدام واحد مطرح است؟

حباب بازار عمدتاً درباره واحد ممتاز قابل معامله مطرح است.

چون این واحد:

• NAV دارد
• قیمت بازار مستقل نیز دارد

ممکن است قیمت واحد در بازار بالاتر یا پایین‌تر از NAV قرار گیرد.

این اختلاف با معیارهایی مانند P/NAV بررسی می‌شود.

اما:

P/NAV پایین یا حباب منفی به‌تنهایی سیگنال خرید نیست.

برای بررسی کامل‌تر می‌توانید مقاله نسبت P/NAV در صندوق اهرمی را مطالعه کنید.

آیا واحد عادی شبیه صندوق درآمد ثابت است؟

واحد عادی ممکن است از نظر هدف کاهش نوسان یا ساختار بازده، شباهت‌هایی با برخی ابزارهای کم‌ریسک‌تر داشته باشد.

اما:

واحد عادی صندوق اهرمی همان صندوق درآمد ثابت نیست.

این دو ابزار از نظر:

• ساختار
• دارایی‌های صندوق
• امیدنامه
• نحوه محاسبه بازده
• ریسک

با یکدیگر تفاوت دارند.

بنابراین واحد عادی را نباید معادل سپرده بانکی یا صندوق درآمد ثابت معرفی کرد.

آیا واحد ممتاز همان خرید سهام با اعتبار است؟

خیر.

خریدار واحد ممتاز:

• اعتبار مستقیم از کارگزاری دریافت نمی‌کند.
• پولی از دارنده واحد عادی قرض نمی‌گیرد.
• با حساب مارجین معامله نمی‌کند.

اهرم در ساختار داخلی صندوق ایجاد می‌شود.

این تفاوت مهمی میان خرید واحد ممتاز صندوق اهرمی و خرید اعتباری سهام است.

واحد عادی بهتر است یا ممتاز؟

هیچ‌کدام به‌صورت مطلق بهتر نیستند.

واحد عادی می‌تواند برای فردی قابل بررسی‌تر باشد که:

• نوسان کمتری می‌خواهد.
• تمایل ندارد واحد صندوق را در تابلوی بورس معامله کند.
• ساختار بازده تعریف‌شده در امیدنامه را ترجیح می‌دهد.

واحد ممتاز می‌تواند برای فردی قابل بررسی‌تر باشد که:

• ریسک بیشتری می‌پذیرد.
• نوسانات بازار سهام را تحمل می‌کند.
• می‌خواهد واحد خود را در بازار معامله کند.
• اثر ساختار اهرمی را در تصمیم خود در نظر می‌گیرد.

انتخاب میان این دو به هدف، افق سرمایه‌گذاری و میزان ریسک‌پذیری فرد بستگی دارد.

واحدهای صندوق اهرمی بیدار چگونه‌اند؟

در صندوق اهرمی بیدار نیز انواع واحدهای صندوق دارای ساختار و شیوه سرمایه‌گذاری مشخص هستند.

برای بررسی هر نوع واحد بهتر است اطلاعات به‌روز مربوط به:

• نحوه سرمایه‌گذاری
• سازوکار بازده واحد عادی
• نماد واحد ممتاز قابل معامله
• NAV
• شرایط صدور و ابطال
• اسناد و امیدنامه صندوق

بررسی شوند.

واحد ممتاز قابل معامله صندوق اهرمی بیدار با نماد بیدار در بازار قابل معامله است.

برای مشاهده اطلاعات و مشخصات محصول می‌توانید صفحه صندوق اهرمی بیدار را بررسی کنید.

جمع‌بندی

واحد عادی و ممتاز صندوق اهرمی دو نوع واحد با ساختار متفاوت هستند.

به‌طور خلاصه:

واحد عادی:

• معمولاً صدور و ابطالی است.
• نوسان کمتری دارد.
• بازده آن طبق شرایط امیدنامه تعیین می‌شود.
• بدون ریسک یا تضمین‌شده نیست.

واحد ممتاز قابل معامله:

• در بورس خرید و فروش می‌شود.
• قیمت بازار مستقل دارد.
• از ساختار اهرمی تأثیر می‌گیرد.
• نوسان و ریسک بیشتری دارد.
• ممکن است نسبت به NAV دارای Premium یا Discount باشد.

اهرم نیز از ساختار صندوق و نحوه تخصیص بازده میان انواع واحد ایجاد می‌شود؛ نه از وام مستقیم یک سرمایه‌گذار به سرمایه‌گذار دیگر.

سوالات متداول درباره واحدهای عادی و ممتاز صندوق اهرمی