آیا برای خرید واحدهای صندوق مختلط داشتن کد بورسی الزامی است؟

برای خرید واحدهای صندوق مختلط، الزام داشتن کد بورسی به نوع صندوق بستگی دارد. اگر صندوق از نوع قابل معامله در بورس (ETF) باشد، بدون کد بورسی امکان خرید و فروش آن وجود ندارد؛ اما در صندوق‌های صدور و ابطالی، فرآیند سرمایه‌گذاری می‌تواند مستقیماً از طریق سامانه اختصاصی صندوق انجام شود. در ادامه، تفاوت این دو روش و شرایط لازم برای خرید هر نوع صندوق مختلط را بررسی می‌کنیم.

بررسی لزوم داشتن کد بورسی برای خرید صندوق‌های مختلط (ETF و صدور و ابطالی)

صندوق‌های سرمایه‌گذاری مختلط که ترکیبی از سهام و اوراق با درآمد ثابت هستند، از نظر ساختار معاملاتی به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند: صندوق‌های قابل معامله در بورس (ETF) و صندوق‌های مبتنی بر صدور و ابطال. برای خرید واحدهای صندوق‌های مختلط از نوع قابل معامله یا همان ETF، داشتن کد بورسی و حساب کاربری در یک کارگزاری کاملاً الزامی است؛ چرا که این واحدها دقیقاً مانند سهام عادی شرکت‌ها در ساعات معاملاتی بورس خرید و فروش می‌شوند. اما در خصوص صندوق‌های مختلط صدور و ابطالی، شرایط متفاوت است.

در گذشته برخی از این صندوق‌ها به سرمایه‌گذاران اجازه می‌دادند بدون داشتن کد بورسی و صرفاً با مراجعه حضوری به مدیر صندوق یا سایت اختصاصی آن، اقدام به سرمایه‌گذاری کنند. با این حال، طبق قوانین نظارتی جدید سازمان بورس و الزامی شدن ثبت‌نام در سامانه سجام برای تمام ارکان بازار سرمایه، در حال حاضر حتی برای صندوق‌های صدور و ابطالی نیز احراز هویت سجامی و داشتن کد بورسی برای ثبت دقیق اطلاعات دارایی‌ها الزامی شده است یا فرآیند بدون آن بسیار محدود و عملاً غیرممکن است.

مراحل دریافت کد بورسی و ثبت‌نام در سامانه سجام برای سرمایه‌گذاری

برای شروع فرآیند سرمایه‌گذاری و دریافت کد بورسی، نخستین گام ثبت‌نام در سامانه سجام (سامانه جامع اطلاعات مشتریان) است. این سامانه توسط شرکت سپرده‌گذاری مرکزی ایجاد شده تا اطلاعات هویتی، ارتباطی و بانکی سرمایه‌گذاران را به‌صورت یکپارچه ذخیره کند. شما ابتدا باید به وب‌سایت سجام مراجعه کرده، اطلاعات فردی و شماره حساب بانکی خود را وارد نموده و پس از پرداخت کارمزد مربوطه، کد رهگیری ۱۰ رقمی را دریافت کنید.

مرحله بعدی، احراز هویت است که امروزه به دو روش آنلاین (از طریق اپلیکیشن‌های بانکی و بورسی معتبر با ارسال ویدیو و امضای دیجیتال) یا حضوری (با مراجعه به دفاتر پیشخوان دولت) انجام می‌شود. پس از تایید اطلاعات توسط سامانه سجام، کد بورسی شما صادر خواهد شد. در گام نهایی، باید یک کارگزاری معتبر را انتخاب کرده و در سامانه آنلاین آن ثبت‌نام کنید تا دسترسی شما به پنل خرید و فروش فعال شود.

نحوه خرید واحدهای صندوق مختلط بدون کد بورسی و روش‌های جایگزین

اگرچه داشتن کد بورسی مسیر اصلی و قانونی برای سرمایه‌گذاری است، اما در صورتی که فردی به هر دلیلی هنوز موفق به دریافت کد بورسی نشده باشد و قصد سرمایه‌گذاری در صندوق‌های مختلط را داشته باشد، گزینه‌های او بسیار محدود خواهد بود. تنها روش جایگزین کم‌رمق، اقدام از طریق برخی اپلیکیشن‌های مالی یا وب‌سایت‌های اختصاصی صندوق‌های صدور و ابطالی خاصی است که فرآیند ثبت‌نام اولیه را با کدملی انجام می‌دهند؛ اما این سامانه‌ها نیز در مراحل بعدی یا برای تسویه حساب نهایی و ابطال واحدها، کاربر را به انجام مراحل سجام و اخذ کد بورسی ملزم می‌کنند. روش دیگر، سرمایه‌گذاری غیرمستقیم از طریق سبدگردانی‌های اختصاصی یا پلتفرم‌های سرمایه‌گذاری جمعی است که قراردادهای آن‌ها بر پایه کدملی تنظیم می‌شود، هرچند که نهادهای سبدگردان نیز در نهایت برای خرید دارایی‌ها در سبد اختصاصی شما به اطلاعات سجامی شما نیاز خواهند داشت.

بنابراین، عملاً روش کاملاً مجزایی برای دور زدن این ساختار وجود ندارد.

مزایای داشتن کد بورسی در سرعت نقدشوندگی و معامله صندوق‌های مختلط

داشتن کد بورسی و معامله از طریق پنل کارگزاری، مزایای بی‌شماری را به همراه دارد که مهم‌ترین آن‌ها سرعت معاملات و نقدشوندگی بالا است. هنگامی که شما واحدهای یک صندوق مختلط ETF را در پورتفوی بورسی خود دارید، می‌توانید در هر لحظه از ساعات معاملاتی بازار، دارایی خود را با چند کلیک به قیمت روز بفروشید و پول آن بلافاصله به قدرت خرید شما اضافه می‌شود. در طرف مقابل، در صندوق‌های بدون کد بورسی یا سنتی (صدور و ابطالی قدیمی)، فرآیند ابطال واحدها و واریز وجه به حساب بانکی ممکن است بین ۲ تا ۳ روز کاری زمان ببرد و شما به قیمت لحظه‌ای بازار دسترسی آنی ندارید.

همچنین، کد بورسی به شما این امکان را می‌دهد که تمام دارایی‌های مالی خود از جمله سهام، صندوق‌های طلا، درآمد ثابت و مختلط را در یک پورتفوی واحد و به‌صورت یکپارچه رصد و مدیریت کنید.

راهنمای گام‌به‌گام ثبت سفارش و تفاوت فرآیند خرید آنلاین و حضوری در کارگزاری

پس از فعال شدن کد بورسی و دسترسی به پنل آنلاین کارگزاری، فرآیند خرید بسیار ساده است. ابتدا باید حساب معاملاتی خود را از طریق درگاه بانکی شارژ کنید. سپس نماد صندوق مختلط مورد نظر خود را در کادر جست‌وجو وارد نمایید.

پس از باز شدن صفحه نماد، تعداد واحد درخواستی و قیمت پیشنهادی خود را (در محدوده دامنه نوسان روزانه) وارد کرده و دکمه خرید را کلیک می‌کنید. در فرآیند آنلاین، معامله در کسر از ثانیه انجام شده و واحدها به پورتفوی شما اضافه می‌شوند. اما در فرآیند حضوری که بیشتر برای صندوق‌های صدور و ابطالی یا روش‌های قدیمی کاربرد دارد، سرمایه‌گذار باید شخصاً به محل کارگزاری یا شعب صندوق مراجعه کرده، فرم‌های مربوط به درخواست صدور را پر کند، فیش واریز بانکی را تحویل دهد و منتظر بماند تا پس از پایان روز کاری و محاسبه قیمت پایانی (NAV)، واحدهای جدید برای او صادر شود که این روش بسیار زمان‌برتر و پرهزینه‌تر از سیستم آنلاین است.

سرمایه‌گذاری در صندوق‌های سرمایه‌گذاری مختلط یکی از روش‌های محبوب برای افرادی است که به دنبال تعادلی بین ریسک و بازدهی هستند. یکی از پرسش‌های متداول متقاضیان این است که آیا برای ورود به این بازار و خرید واحدهای صندوق مختلط، داشتن کد بورسی الزامی است یا خیر. پاسخ به این سوال مستقیماً به نوع ساختار صندوق و نحوه خرید و فروش واحدهای آن بستگی دارد، چرا که صندوق‌های مختلط به دو دسته اصلی قابل معامله در بورس (ETF) و صدور و ابطالی تقسیم می‌شوند.

برای سرمایه‌گذاری در صندوق‌های مختلط قابل معامله یا همان ETFها، داشتن کد بورسی و ثبت‌نام در سامانه سجام کاملاً الزامی است. این واحدها دقیقاً مانند سهام شرکت‌ها در تابلوی معاملاتی بورس خرید و فروش می‌شوند؛ بنابراین بدون داشتن کد بورسی و دسترسی به پنل آنلاین یک کارگزاری، امکان جستجوی نماد صندوق و ثبت سفارش خرید برای کاربران وجود نخواهد داشت. فرآیند معامله این صندوق‌ها بسیار سریع و آنلاین بوده و تابع ساعات رسمی فعالیت بازار سرمایه است.

در مقابل، صندوق‌های مختلط مبتنی بر صدور و ابطال لزوماً به کد بورسی نیازی ندارند. سرمایه‌گذاران برای خرید واحدهای این نوع صندوق‌ها می‌توانند از روش‌های جایگزین مانند مراجعه حضوری به شعب معرفی‌شده توسط صندوق یا استفاده از سایت و اپلیکیشن اختصاصی خود صندوق استفاده کنند. با این حال، در سال‌های اخیر به دلیل یکپارچه‌سازی سیستم‌های مالی تحت نظارت سازمان بورس، حتی برای صندوق‌های صدور و ابطالی نیز احراز هویت در سامانه سجام و داشتن اطلاعات پایه‌ای بورس اهمیت زیادی پیدا کرده است.

داشتن کد بورسی و اقدام از طریق بازار سرمایه مزایای متعددی را برای سرمایه‌گذاران به همراه دارد. سرعت بالا در نقدشوندگی، امکان مدیریت یکپارچه تمام دارایی‌ها در یک پنل معاملاتی، شفافیت کامل قیمت‌ها بر اساس مکانیزم عرضه و تقاضا و کاهش مراحل اداریِ خرید و فروش در مقایسه با روش‌های سنتی صدور و ابطال حضوری، از جمله دلایلی است که کارشناسان مالی توصیه می‌کنند سرمایه‌گذاران پیش از اقدام، مراحل قانونی دریافت کد بورسی را طی کنند.

سوالات متداول درباره الزامی بودن کد بورسی برای خرید صندوق‌های مختلط

۱. سوالات پایه و مفهومی