نمودار تعدیل شده و تعدیل نشده در تحلیل تکنیکال چیست؟

بازار بورس اوراق بهادار، دنیایی پویا و پر از فرصت است که تحلیل درست و به‌موقع اطلاعات، کلید موفقیت در آن محسوب می‌شود. تحلیل تکنیکال یکی از ابزارهای پرکاربرد میان معامله‌گران برای بررسی روند قیمت سهام و پیش‌بینی حرکات آتی بازار است. اما در این میان، گاهی با مفاهیمی چون «نمودار تعدیل شده» و «نمودار تعدیل نشده» روبرو می‌شویم که ممکن است برای سرمایه‌گذاران، به‌ویژه تازه‌کاران، گیج‌کننده باشد. این دو نوع نمودار، که هر کدام رویکرد متفاوتی به نمایش داده‌های قیمتی دارند، می‌توانند تأثیر قابل توجهی بر تحلیل‌ها و در نهایت تصمیمات معاملاتی بگذارند. در این مقاله، به بررسی عمیق این دو مفهوم، تفاوت‌های کلیدی آن‌ها، مزایا و معایب هر کدام، و همچنین راهنمایی برای انتخاب مناسب‌ترین نمودار برای تحلیل در بازار سرمایه ایران می‌پردازیم. با ما همراه باشید تا درک روشنی از این ابزارهای تحلیلی پیدا کنید.

چرا نمودار سهام نیاز به تعدیل دارد؟ ریشه‌های بنیادی در تحلیل تکنیکال

تحلیل تکنیکال بر این فرض استوار است که تمام اطلاعات مؤثر بر قیمت یک سهم، از جمله عوامل بنیادی، در خودِ نمودار قیمت منعکس شده است. با این حال، رویدادهای خاصی در شرکت‌ها رخ می‌دهند که مستقیماً بر قیمت سهم تأثیر می‌گذارند، اما ممکن است در نگاه اول، روند طبیعی نمودار را مخدوش کنند. مهم‌ترین این رویدادها عبارتند از:

• تقسیم سود نقدی (DPS): هنگامی که شرکت سود حاصل از فعالیت خود را بین سهامداران تقسیم می‌کند، مبلغ نقدی از ارزش بازار شرکت کسر می‌شود. این اتفاق باعث کاهش قیمت سهم در روز بعد از مجمع یا تاریخ پرداخت سود می‌شود.
• افزایش سرمایه: شرکت‌ها ممکن است برای تأمین مالی پروژه‌ها یا توسعه فعالیت‌های خود، سرمایه خود را از طرق مختلفی مانند انتشار سهام جدید افزایش دهند. افزایش سرمایه از محل آورده نقدی و مطالبات حال شده، یا از محل آورده غیرنقدی، منجر به افزایش تعداد سهام موجود در بازار می‌شود. این امر به خودی خود باعث کاهش قیمت تئوریک هر سهم می‌شود تا ارزش کل بازار شرکت ثابت بماند.

اگر این رویدادها در نمودار قیمت لحاظ نشوند، ممکن است باعث ایجاد شکاف‌های قیمتی (Gaps) ناگهانی شوند که تحلیل روند را دشوار می‌سازد. برای مثال، پس از افزایش سرمایه، قیمت سهم به طور قابل توجهی کاهش می‌یابد که این کاهش، بخشی از روند طبیعی قیمت نیست، بلکه نتیجه افزایش تعداد سهام است. نمودارهای تعدیل شده با در نظر گرفتن این عوامل، تلاش می‌کنند تا تصویری پیوسته و قابل تحلیل از روند واقعی سهم ارائه دهند.

نمودار تعدیل شده (Adjusted Chart): نمایش پیوسته روند قیمت

نمودار تعدیل شده، همانطور که از نامش پیداست، نموداری است که قیمت‌های تاریخی سهم را به گونه‌ای تنظیم می‌کند که اثر رویدادهای بنیادی مهم مانند تقسیم سود نقدی و افزایش سرمایه در آن منعکس شود. هدف اصلی از ایجاد این تعدیل‌ها، ارائه یک دیدگاه پیوسته و بدون وقفه از روند قیمتی سهم است. در این نوع نمودار:

• تأثیر افزایش سرمایه: قیمت سهم به عقب بازمی‌گردد و به گونه‌ای تنظیم می‌شود که انگار همیشه تعداد سهام فعلی وجود داشته است. این کار باعث می‌شود تا قیمت هر سهم قبل از افزایش سرمایه، به نسبت افزایش سرمایه کاهش یابد.
• تأثیر سود نقدی: مبلغ سود نقدی پرداختی نیز از قیمت سهم کسر می‌شود تا اثر آن بر روند قیمت لحاظ گردد.

با این تعدیل‌ها، شکاف‌های قیمتی ناشی از این رویدادها حذف یا کوچک‌تر می‌شوند و خط روند، سطوح حمایت و مقاومت، و سایر الگوهای تکنیکال با دقت بیشتری قابل مشاهده و تحلیل خواهند بود. این امر به تحلیلگران تکنیکال اجازه می‌دهد تا بدون سردرگمی ناشی از پرش‌های ناگهانی قیمت، روند بلندمدت سهم را بهتر درک کنند.

شکاف‌های قیمتی (Price Gaps): پنجره‌ای به سوی انتظارات بازار

قبل از پرداختن به نمودار تعدیل نشده، لازم است با مفهوم «شکاف قیمتی» یا «گپ» آشنا شویم. شکاف قیمتی، ناحیه‌ای در نمودار است که در آن هیچ معامله‌ای صورت نگرفته است. این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که قیمت باز شدن یک دوره معاملاتی (مثلاً روز بعد) به طور قابل توجهی بالاتر یا پایین‌تر از قیمت بسته شدن دوره معاملاتی قبل باشد.

علل ایجاد شکاف‌های قیمتی:

• اخبار ناگهانی: انتشار اخبار مهم و غیرمنتظره (مثبت یا منفی) درباره یک شرکت یا کل بازار می‌تواند باعث هجوم خریداران یا فروشندگان و ایجاد شکاف قیمتی شود.
• تعدیلات بنیادی: همانطور که اشاره شد، افزایش سرمایه و تقسیم سود نقدی معمولاً باعث ایجاد شکاف‌های قیمتی می‌شوند.
• جلسات مجمع عمومی: تصمیمات مهمی که در مجامع عمومی اتخاذ می‌شود، می‌تواند منجر به تغییر ناگهانی قیمت در روز معاملاتی بعد گردد.
• تفاوت ساعات معاملاتی: در برخی بازارهای جهانی، تفاوت زمان باز و بسته شدن بازارها می‌تواند منجر به ایجاد شکاف شود.

اهمیت شکاف‌های قیمتی در تحلیل:

شکاف‌های قیمتی می‌توانند اطلاعات مهمی درباره احساسات بازار و قدرت خریداران یا فروشندگان ارائه دهند. برخی از شکاف‌ها ممکن است نشان‌دهنده ادامه روند فعلی باشند (Runaway Gaps)، در حالی که برخی دیگر می‌توانند نشانه‌ای از پایان روند و شروع روند معکوس باشند (Exhaustion Gaps). همچنین، شکاف‌های اولیه (Breakaway Gaps) می‌توانند نقطه شروع یک روند جدید را مشخص کنند.

درک شکاف‌های قیمتی به تحلیلگران کمک می‌کند تا نقاط ورود و خروج بهینه را شناسایی کرده و ریسک معاملات خود را مدیریت کنند. با این حال، وجود این شکاف‌ها در نمودارهای تعدیل نشده، می‌تواند تحلیل الگوهای کلاسیک و استفاده از اندیکاتورها را با چالش مواجه کند.

نمودار تعدیل نشده (Unadjusted Chart): وفاداری به قیمت خام

در مقابل نمودار تعدیل شده، نمودار تعدیل نشده (که گاهی به آن نمودار «خام» یا «قیمت واقعی» نیز گفته می‌شود) صرفاً قیمت‌های واقعی معامله شده در هر دوره زمانی را بدون هیچ‌گونه تعدیل نمایش می‌دهد. در این نوع نمودار:

• عدم لحاظ کردن سود نقدی: تأثیر پرداخت سود نقدی بر قیمت سهم در نمودار منعکس نمی‌شود.
• عدم لحاظ کردن افزایش سرمایه: قیمت سهم پس از افزایش سرمایه، بدون هیچ‌گونه تعدیلی نمایش داده می‌شود.

بنابراین، نمودار تعدیل نشده، تصویری دقیق از تاریخچه قیمتی سهم، شامل تمام پرش‌ها و افت‌های ناشی از رویدادهای بنیادی، ارائه می‌دهد. این نمودار برای تحلیلگرانی که معتقدند تمام اطلاعات در قیمت خام منعکس شده و یا کسانی که به دنبال شناسایی و تحلیل خودِ شکاف‌های قیمتی هستند، کاربرد دارد.

مزایا و معایب نمودار تعدیل شده

استفاده از نمودار تعدیل شده مزایای قابل توجهی برای تحلیلگران تکنیکال به همراه دارد:

مزایا:

• تحلیل پیوسته روند: با حذف یا کاهش اثر شکاف‌های قیمتی ناشی از افزایش سرمایه و سود نقدی، روند اصلی سهم واضح‌تر دیده می‌شود.
• دقت در سطوح حمایت و مقاومت: سطوح حمایت و مقاومت که بر اساس قیمت‌های تعدیل شده تعیین می‌شوند، معمولاً پایدارتر و قابل اتکاتر هستند.
• کاربرد بهتر اندیکاتورها: بسیاری از اندیکاتورهای تکنیکال (مانند میانگین‌های متحرک، MACD، RSI) بر اساس قیمت‌های تعدیل شده عملکرد بهتری دارند، زیرا نوسانات ناگهانی و غیرطبیعی قیمت را کمتر منعکس می‌کنند.
• امکان استفاده از الگوهای کلاسیک: الگوهای کلاسیک تحلیل تکنیکال مانند سر و شانه، مثلث‌ها و پرچم‌ها، زمانی که بر روی نمودار تعدیل شده اعمال شوند، معمولاً سیگنال‌های دقیق‌تری صادر می‌کنند.
• بررسی اثر افزایش سرمایه بر قیمت هر سهم: با تعدیل قیمت، می‌توان تأثیر واقعی افزایش سرمایه بر ارزش هر سهم را در طول زمان مشاهده کرد.

معایب:

• از دست رفتن اطلاعات تاریخی شکاف‌ها: مهم‌ترین عیب نمودار تعدیل شده، حذف شکاف‌های قیمتی است که ممکن است حاوی اطلاعات مهمی درباره احساسات بازار یا نقاط عطف قیمتی باشند. این شکاف‌ها بخشی از تاریخچه قیمتی سهم هستند که با تعدیل از بین می‌روند.
• عدم نمایش دقیق سود نقدی: اگرچه تعدیل سود نقدی انجام می‌شود، اما نمایش دقیق زمان و میزان آن در نمودار ممکن است به اندازه کافی گویا نباشد.

مزایا و معایب نمودار تعدیل نشده

نمودار تعدیل نشده نیز طرفداران خاص خود را دارد و مزایای منحصر به فردی را ارائه می‌دهد:

مزایا:

• نمایش واقعی قیمت: این نمودار، قیمت واقعی معامله شده در هر لحظه را بدون هیچ‌گونه دستکاری نشان می‌دهد و وفاداری بالایی به داده‌های خام دارد.
• شناسایی و تحلیل شکاف‌های قیمتی: برای تحلیلگرانی که به شکاف‌های قیمتی به عنوان سیگنال‌های مهم نگاه می‌کنند، نمودار تعدیل نشده ابزار اصلی است. این شکاف‌ها می‌توانند نشان‌دهنده قدرت خریداران/فروشندگان یا تغییر روند باشند.
• حفظ تاریخچه کامل قیمت: تمام رویدادهای قیمتی، چه ناشی از روند طبیعی و چه ناشی از عوامل بنیادی، در این نمودار قابل مشاهده هستند.
• مناسب برای برخی استراتژی‌ها: برخی استراتژی‌های معاملاتی خاص که بر پایه شناسایی و معامله روی شکاف‌های قیمتی بنا شده‌اند، تنها با نمودار تعدیل نشده قابل اجرا هستند.

معایب:

• ایجاد اختلال در تحلیل روند: شکاف‌های قیمتی می‌توانند خطوط روند را بشکنند و سطوح حمایت و مقاومت را مخدوش کنند، که این امر تحلیل روند را دشوار می‌سازد.
• کاربرد محدود اندیکاتورها: بسیاری از اندیکاتورهای تکنیکال در مواجهه با شکاف‌های قیمتی، سیگنال‌های نادرست یا نامفهومی تولید می‌کنند.
• پیچیدگی در تحلیل الگوها: شناسایی و تحلیل الگوهای کلاسیک تکنیکال بر روی نمودار تعدیل نشده، به دلیل وجود گپ‌ها، می‌تواند چالش‌برانگیز باشد.

مقایسه تطبیقی: تفاوت‌های کلیدی نمودار تعدیل شده و تعدیل نشده

تفاوت اصلی میان این دو نوع نمودار در نحوه برخورد آن‌ها با عوامل بنیادی مؤثر بر قیمت نهفته است. بیایید نگاهی دقیق‌تر به تفاوت‌های کلیدی بیندازیم:

درک این تفاوت‌ها به شما کمک می‌کند تا بتوانید بر اساس نیاز تحلیل خود، نمودار مناسب را انتخاب کنید.

کدام نمودار بهتر است؟ تعدیل شده یا تعدیل نشده؟

پاسخ به این سوال به هدف و استراتژی تحلیلگر بستگی دارد. هیچ‌کدام از این دو نمودار ذاتاً «بهتر» از دیگری نیست؛ بلکه هر کدام برای کاربرد خاصی مناسب‌تر است:

• اگر هدف شما تحلیل روند بلندمدت و شناسایی دقیق سطوح حمایت و مقاومت است: نمودار تعدیل شده گزینه مناسب‌تری است. این نمودار به شما کمک می‌کند تا اثر عوامل کوتاه‌مدت را فیلتر کرده و تصویر واضح‌تری از روند واقعی سهم به دست آورید. همچنین، برای استفاده از اکثر اندیکاتورها و الگوهای کلاسیک، نمودار تعدیل شده ارجحیت دارد.
• اگر به دنبال شناسایی و تحلیل شکاف‌های قیمتی، درک واکنش بازار به اخبار، یا اجرای استراتژی‌های مبتنی بر گپ هستید: نمودار تعدیل نشده ابزار کارآمدتری خواهد بود. این نمودار تمام جزئیات قیمتی را بدون کم و کاست نمایش می‌دهد.
• برای تحلیل الگوهای پیچیده مانند امواج الیوت یا هارمونیک: برخی تحلیلگران معتقدند که نمودار تعدیل شده، به دلیل ارائه تصویری پیوسته‌تر، برای شناسایی این الگوها مناسب‌تر است، زیرا شکاف‌ها می‌توانند شکل ظاهری الگوها را تغییر دهند.
• برای بررسی کلاسیک حمایت و مقاومت: اگرچه نمودار تعدیل شده در این زمینه بهتر عمل می‌کند، اما برخی تحلیلگران صرفاً با نمودار تعدیل نشده و با در نظر گرفتن شکست یا پر شدن شکاف‌ها، سطوح را تحلیل می‌کنند.

نکته مهم: در بسیاری از سامانه‌های معاملاتی، امکان مشاهده هر دو نوع نمودار وجود دارد. بهترین رویکرد این است که هر دو نمودار را بررسی کرده و با مقایسه اطلاعات آن‌ها، به درک جامع‌تری از وضعیت سهم برسید.

چگونه نمودار را در سامانه معاملاتی تنظیم کنیم؟

خوشبختانه، اکثر سامانه‌های معاملاتی مدرن، امکان تغییر بین نمودار تعدیل شده و تعدیل نشده را برای کاربران فراهم کرده‌اند. این کار معمولاً بسیار ساده است:

مثال در سامانه اکسیر کارگزاری بیدار:

پس از ورود به حساب کاربری خود در سامانه معاملاتی اکسیر و جستجوی نماد مورد نظر، به بخش نمودار (Chart) مراجعه کنید. در قسمت بالای نمودار، معمولاً گزینه‌ای برای تنظیم نوع نمودار وجود دارد. با کلیک بر روی این گزینه، می‌توانید بین حالت «تعدیل شده» و «تعدیل نشده» جابجا شوید. این امکان به شما اجازه می‌دهد تا به راحتی بین دو دیدگاه تحلیلی سوئیچ کرده و تحلیل خود را بر اساس هر کدام انجام دهید.

نکات مربوط به نمایش اطلاعات در نمودار تعدیل شده:

• نقاط آبی: معمولاً نشان‌دهنده زمان وقوع افزایش سرمایه هستند.
• نقاط زرد: اغلب به زمان پرداخت سود نقدی اشاره دارند.

با استفاده از این نشانگرها، می‌توانید زمان دقیق رویدادهای بنیادی را بر روی نمودار تعدیل شده نیز مشاهده کنید.

نمودار عملکردی (Performance Chart): فراتر از تعدیل عادی

در کنار نمودارهای تعدیل شده و تعدیل نشده، مفهوم دیگری به نام «نمودار عملکردی» نیز وجود دارد که گاهی با نمودار تعدیل شده اشتباه گرفته می‌شود. نمودار عملکردی، نوعی نمودار پیشرفته‌تر است که تلاش می‌کند تمام رخدادهای تأثیرگذار بر قیمت سهم را در بر گیرد. این عوامل شامل موارد زیر می‌شوند:

• تعدیلات افزایش سرمایه و سود نقدی
• بسته شدن نماد توسط سازمان بورس (مانند توقف نماد به دلیل مجمع یا بررسی‌های نظارتی)
• تأثیر عرضه‌ها و تقاضاهای خاص
• سایر رویدادهای شرکتی و نظارتی

به بیان ساده‌تر، نمودار عملکردی سعی می‌کند تا تصویری کامل و جامع از تمام اتفاقاتی که بر قیمت و ارزش سهم تأثیر گذاشته‌اند، ارائه دهد. این نوع نمودار می‌تواند برای تحلیلگرانی که به دنبال درک عمیق‌تری از تمام عوامل مؤثر بر سهم هستند، مفید باشد.

جمع‌بندی: انتخاب هوشمندانه برای تحلیل دقیق‌تر

انتخاب بین نمودار تعدیل شده و تعدیل نشده در تحلیل تکنیکال، تصمیمی استراتژیک است که باید بر اساس اهداف تحلیلی شما گرفته شود. نمودار تعدیل شده با ارائه تصویری پیوسته و حذف نویزهای ناشی از افزایش سرمایه و سود نقدی، به تحلیل روند بلندمدت، شناسایی سطوح کلیدی و استفاده مؤثر از اندیکاتورها کمک می‌کند.

در مقابل، نمودار تعدیل نشده، با نمایش وفادارانه قیمت‌های واقعی و حفظ تمام شکاف‌های قیمتی، برای تحلیلگرانی که به دنبال درک واکنش‌های آنی بازار و استراتژی‌های مبتنی بر گپ هستند، کاربرد دارد.

تنها تفاوت بنیادین این دو نمودار، در نحوه نمایش روند و رفتار قیمت سهم در مواجهه با رویدادهای بنیادی است. در نمودار تعدیل شده، اثر این رویدادها خنثی می‌شود تا روند اصلی نمایان گردد، در حالی که در نمودار تعدیل نشده، این اثرات به وضوح قابل مشاهده هستند.

توصیه می‌شود که سرمایه‌گذاران و تحلیلگران، با هر دو نوع نمودار آشنا باشند و بسته به نوع تحلیل و ابزارهایی که استفاده می‌کنند، نمودار مناسب را برگزینند. بسیاری از کارگزاری‌ها، از جمله کارگزاری بیدار، امکان دسترسی رایگان به نمودارهای تعدیل شده در سامانه‌های معاملاتی خود را فراهم کرده‌اند تا کاربران بتوانند با ابزارهای تحلیلی به‌روز، تصمیمات آگاهانه‌تری در بازار سرمایه اتخاذ کنند.

سوالات متداول