ضریب اهرم صندوق اهرمی نشان میدهد واحدهای ممتاز صندوق تا چه اندازه در معرض اثر تغییرات ارزش داراییهای صندوق قرار دارند. هرچه این ضریب بالاتر باشد، حساسیت واحدهای ممتاز به رشد یا افت پرتفوی صندوق نیز میتواند بیشتر شود.
به زبان ساده، اهرم باعث میشود دارنده واحد ممتاز با سرمایه‌ای که متعلق به بخش ممتاز صندوق است، در معرض بخش بزرگ‌تری از داراییهای صندوق قرار بگیرد.
اما یک نکته مهم وجود دارد:
ضریب اهرم بالاتر به معنی سود بیشتر و قطعی نیست.
همان ساختاری که در بازار صعودی میتواند بازده واحد ممتاز را تقویت کند، در بازار نزولی نیز میتواند زیان را تشدید کند.
همچنین بازده قیمت بازار واحد ممتاز الزاماً برابر با «بازده بازار × ضریب اهرم» نیست؛ زیرا عواملی مانند NAV، حباب، ترکیب دارایی‌ها، نحوه توزیع بازده و عرضه و تقاضای واحدها نیز اثرگذار هستند.
ضریب اهرم صندوق اهرمی چیست؟
صندوق اهرمی دارای طبقات مختلفی از واحدهای سرمایه‌گذاری است که مهم‌ترین آن‌ها واحدهای عادی و ممتاز هستند.
اثر اهرمی عمدتاً در واحدهای ممتاز دیده میشود.
بخشی از منابع صندوق مربوط به واحدهای عادی است و بخش دیگری به واحدهای ممتاز تعلق دارد. در نتیجه، دارندگان واحد ممتاز در معرض عملکرد مجموعه بزرگ‌تری از داراییهای صندوق نسبت به ارزش خالص واحدهای ممتاز قرار می‌گیرند.
نسبت این Exposure را میتوان با مفهوم ضریب اهرم سنجید.
برای آشنایی با ساختار کلی این صندوقها می‌توانید مقاله صندوق اهرمی چیست و چگونه کار می‌کند؟ را مطالعه کنید.
ضریب اهرم صندوق اهرمی چگونه ایجاد میشود؟
اهرم صندوق از نحوه ساختار واحدهای عادی و ممتاز و توزیع متفاوت ریسک و بازده میان آن‌ها ایجاد میشود.
به همین دلیل بهتر است سازوکار صندوق اهرمی را صرفاً به شکل «وام گرفتن سرمایه از دارندگان واحدهای عادی» توضیح ندهیم.
سرمایه‌گذار دارنده واحد ممتاز شخصاً وام یا اعتبار معاملاتی دریافت نمی‌کند. اثر اهرم در ساختار خود صندوق ایجاد میشود.
همین ساختار باعث میشود تغییر ارزش پرتفوی صندوق بتواند اثر بیشتری بر NAV واحدهای ممتاز داشته باشد.
فرمول محاسبه ضریب اهرم صندوق اهرمی
یکی از روشهای متداول برای سنجش اهرم ساختاری صندوق، مقایسه ارزش کل خالص داراییهای صندوق با ارزش خالص واحدهای ممتاز است.
ضریب اهرم = ارزش خالص کل داراییهای صندوق ÷ ارزش خالص واحدهای ممتاز
برای مثال فرض کنید:
ارزش خالص کل صندوق = ۳,۰۰۰ میلیارد تومان
و
ارزش خالص واحدهای ممتاز = ۱,۵۰۰ میلیارد تومان
در این حالت:
ضریب اهرم = ۲
این عدد نشان میدهد بخش ممتاز، بهصورت ساختاری در معرض داراییهایی معادل حدود دو برابر ارزش خالص سرمایه متعلق به واحدهای ممتاز قرار دارد.
اما ضریب ۲ به این معنی نیست که قیمت واحد ممتاز الزاماً در هر شرایطی دقیقاً دو برابر بازار رشد یا افت می‌کند.
ضریب اهرم ۲ یعنی چه؟
وقتی گفته میشود ضریب اهرم یک صندوق حدود ۲ است، مفهوم کلی آن این است که حساسیت ساختاری واحدهای ممتاز به عملکرد داراییهای صندوق بیشتر از یک سرمایه‌گذاری بدون اهرم است.
در یک مثال کاملاً ساده‌شده، اگر ارزش داراییهای درگیر در بازار رشد کند، اثر آن بر بخش ممتاز میتواند بیشتر از میزان رشد اولیه باشد.
اما در بازار واقعی، این رابطه دقیق و ثابت نیست.
بازده واقعی واحد ممتاز به عواملی مانند:
- ترکیب داراییهای صندوق
- میزان سرمایه واحدهای عادی و ممتاز
- شرایط بازده واحدهای عادی
- هزینه‌های صندوق
- تغییر NAV
- حباب قیمت
- عرضه و تقاضای واحد ممتاز
وابسته است.
بنابراین از ضریب اهرم باید به‌عنوان شاخصی برای سنجش میزان Exposure و ریسک استفاده کرد، نه ماشین‌حساب قطعی بازده.
نسبت واحدهای عادی و ممتاز چه ارتباطی با ضریب اهرم دارد؟
ضریب اهرم به ساختار واحدهای صندوق وابسته است.
اگر ارزش خالص واحدهای عادی نسبت به واحدهای ممتاز افزایش پیدا کند، بخش ممتاز میتواند در معرض دارایی بیشتری قرار گیرد و اهرم افزایش یابد.
از نظر ریاضی، اگر:
ارزش کل صندوق = ارزش واحدهای عادی + ارزش واحدهای ممتاز
باشد، میتوان نوشت:
ضریب اهرم = (واحد عادی + واحد ممتاز) ÷ واحد ممتاز
یا:
ضریب اهرم = ۱ + (ارزش واحدهای عادی ÷ ارزش واحدهای ممتاز)
به همین دلیل ممکن است در برخی منابع عددی با عنوان «نسبت عادی به ممتاز» و در برخی منابع عدد بزرگ‌تری با عنوان «ضریب اهرم کل» مشاهده کنید.
این تفاوت لزوماً به معنی اشتباه بودن یکی از داده‌ها نیست و ممکن است ناشی از تعریف متفاوت شاخص باشد.
ضریب اهرم اسمی یا ساختاری چیست؟
ضریب اهرم اسمی یا ساختاری عمدتاً براساس NAV و ساختار واحدهای صندوق محاسبه میشود.
این شاخص نشان میدهد نسبت داراییهای تحت مدیریت به ارزش بخش ممتاز صندوق در چه سطحی قرار دارد.
ویژگی مهم این ضریب این است که مستقیماً قیمت معامله‌شده واحد ممتاز روی تابلو را اندازه‌گیری نمی‌کند.
بنابراین ضریب اهرم اسمی بیشتر درباره ساختار داخلی صندوق اطلاعات میدهد تا بازده واقعی قیمت بازار واحد ممتاز.
ضریب اهرم واقعی یا مؤثر چیست؟
در برخی ابزارها و منابع تحلیلی، علاوه بر ضریب ساختاری از اصطلاح‌هایی مانند ضریب اهرم واقعی، مؤثر یا بالفعل نیز استفاده میشود.
هدف این معیارها این است که تصویر واقعی‌تری از حساسیت سرمایه‌گذار به تغییرات بازار ارائه شود.
اما نکته مهم این است که روش محاسبه این شاخص در تمام سامانههای تحلیلی یکسان نیست.
ممکن است در یک روش عواملی مانند:
- درصد سهام موجود در پرتفوی
- قیمت بازار واحد ممتاز
- NAV
- حباب قیمت
- رفتار تاریخی بازده واحدها
در محاسبه وارد شوند.
بنابراین هنگام مشاهده «ضریب اهرم واقعی» در یک سامانه، باید ابتدا روش محاسبه آن سامانه را بررسی کنید.
نباید فرض کرد هر عددی که با عنوان «اهرم واقعی» نمایش داده میشود براساس یک فرمول استاندارد و واحد محاسبه شده است.
چرا ضریب اهرم صندوق ثابت نیست؟
ضریب اهرم میتواند در طول زمان تغییر کند.
مهم‌ترین عوامل تغییر آن عبارت‌اند از:
صدور واحدهای عادی
افزایش ارزش واحدهای عادی میتواند ساختار اهرمی صندوق را تغییر دهد.
ابطال واحدهای عادی
خروج سرمایه از بخش عادی نیز میتواند نسبت میان واحدهای عادی و ممتاز را تغییر دهد.
تغییر NAV واحدهای ممتاز
رشد یا کاهش NAV بخش ممتاز بر نسبت اهرم اثر میگذارد.
تغییر ارزش کل پرتفوی
نوسانات بازار سهام و عملکرد داراییهای صندوق میتواند ارزش خالص کل صندوق را تغییر دهد.
تغییر ترکیب دارایی‌ها
میزان سرمایه‌گذاری صندوق در سهام، وجه نقد و سایر داراییهای مجاز میتواند میزان Exposure واقعی واحد ممتاز به بازار سهام را تغییر دهد.
به همین دلیل بهتر است ضریب اهرم یک صندوق را عددی ثابت و دائمی در نظر نگیریم.
ضریب اهرم چه اثری بر سود صندوق دارد؟
در بازار صعودی، اهرم میتواند باعث شود واحدهای ممتاز نسبت به یک صندوق سهامی معمولی حساسیت بیشتری به رشد پرتفوی داشته باشند.
برای مثال اگر یک صندوق دارای اهرم ساختاری بالاتری باشد، بخشی از رشد داراییهای صندوق میتواند با شدت بیشتری در NAV واحد ممتاز منعکس شود.
اما این رابطه نباید به شکل زیر تفسیر شود:
رشد ۱۰ درصدی بازار × ضریب ۲ = سود قطعی ۲۰ درصدی
چنین فرمول ثابتی وجود ندارد.
ممکن است شاخص کل رشد کند اما سهام موجود در پرتفوی صندوق عملکرد متفاوتی داشته باشند. همچنین تغییر حباب، هزینه‌ها، بازده واحدهای عادی و شرایط عرضه و تقاضا میتوانند بازده نهایی واحد ممتاز را تغییر دهند.
ضریب اهرم چه اثری بر زیان دارد؟
اثر اهرم فقط در جهت سود عمل نمی‌کند.
وقتی ارزش پرتفوی صندوق کاهش پیدا می‌کند، واحدهای ممتاز میتوانند افت شدیدتری را تجربه کنند.
هرچه اهرم بیشتر باشد، حساسیت بخش ممتاز نسبت به تغییرات نامطلوب بازار نیز میتواند بیشتر باشد.
به همین دلیل صندوق‌های اهرمی به‌خصوص در واحدهای ممتاز برای سرمایه‌گذارانی مناسب‌تر هستند که توان پذیرش نوسانات شدید را دارند.
برای بررسی دقیق‌تر این موضوع می‌توانید مقاله چرا در ریزش بازار ضرر صندوق اهرمی بیشتر میشود؟ را مطالعه کنید.
آیا ضریب اهرم بالاتر بهتر است؟
خیر.
یکی از اشتباهات رایج در مقایسه صندوق‌های اهرمی این است که صندوق دارای بیشترین ضریب اهرم را بهصورت خودکار «بهترین صندوق» بدانیم.
ضریب بالاتر میتواند به معنی:
- Exposure بیشتر
- پتانسیل نوسان بالاتر
- احتمال بازده بیشتر در شرایط مناسب
- احتمال زیان بیشتر در شرایط نامناسب
باشد.
بنابراین افزایش ضریب اهرم هم‌زمان فرصت و ریسک را افزایش میدهد.
برای انتخاب صندوق بهتر است ضریب اهرم همراه با معیارهایی مانند:
- حباب
- نقدشوندگی
- ترکیب دارایی
- عملکرد بازارگردان
- اندازه صندوق
- کیفیت مدیریت
- شرایط کلی بازار
بررسی شود.
برای آشنایی با معیارهای انتخاب می‌توانید مقاله بهترین صندوق‌های اهرمی بورس را مطالعه کنید.
رابطه ضریب اهرم و حباب صندوق چیست؟
ضریب اهرم و حباب دو مفهوم جداگانه‌اند.
ضریب اهرم به ساختار Exposure واحدهای ممتاز مربوط است.
اما حباب نشان میدهد قیمت بازار واحد ممتاز چه فاصله‌ای با NAV آن دارد.
ممکن است یک صندوق ضریب اهرم بالایی داشته باشد، اما واحدهای آن با حباب مثبت یا منفی معامله شوند.
بنابراین سرمایه‌گذار نباید فقط به ضریب اهرم نگاه کند.
برای مثال ممکن است ساختار صندوق جذاب به نظر برسد، اما سرمایه‌گذار واحد را با قیمتی بسیار بالاتر از NAV خریداری کند و در معرض ریسک کاهش حباب قرار گیرد.
برای بررسی این موضوع مقاله حباب صندوق اهرمی چیست؟ را مطالعه کنید.
ضریب اهرم چه ارتباطی با NAV دارد؟
محاسبات ساختاری اهرم معمولاً به NAV واحدهای صندوق وابسته‌اند.
NAV نشان‌دهنده ارزش خالص داراییهای صندوق است و به همین دلیل تغییر ارزش واحدهای عادی، ممتاز یا کل داراییهای صندوق میتواند ضریب اهرم را تغییر دهد.
در مقابل، قیمت بازار واحد ممتاز توسط عرضه و تقاضا تعیین میشود و ممکن است با NAV متفاوت باشد.
به همین دلیل باید میان:
اهرم مبتنی بر NAV
و
رفتار قیمت بازار واحد ممتاز
تمایز قائل شد.
ضریب اهرم صندوق بیدار را چگونه بررسی کنیم؟
برای ارزیابی صندوق اهرمی بیدار نیز ضریب اهرم بهتر است در کنار سایر متغیرهای صندوق بررسی شود.
قبل از تصمیم‌گیری میتوان مواردی مانند:
- ضریب اهرم فعلی
- NAV
- حباب
- ترکیب دارایی‌ها
- حجم و ارزش معاملات
- نقدشوندگی
- شرایط بازار سهام
را کنار یکدیگر قرار داد.
از آنجا که ضریب اهرم در طول زمان تغییر می‌کند، بهتر است عدد ثابتی برای آن داخل یک مقاله آموزشی ثبت نشود.
برای مشاهده مشخصات و اطلاعات محصول می‌توانید به صفحه صندوق اهرمی بیدار مراجعه کنید.
ضریب اهرم صندوق‌های اهرمی را از کجا ببینیم؟
برای بررسی ضریب اهرم یک صندوق باید از اطلاعات به‌روز مربوط به NAV، تعداد و ارزش واحدهای صندوق و ترکیب دارایی‌ها استفاده شود.
برخی سامانههای تحلیلی نیز ضریب‌های محاسبه‌شده را نمایش می‌دهند، اما لازم است روش محاسبه آن‌ها مشخص باشد.
همچنین گزارشهای رسمی صندوق و اطلاعات منتشرشده درباره ترکیب واحدها و دارایی‌ها میتوانند برای تحلیل استفاده شوند.
اگر قصد دارید این داده‌ها را در عمل بررسی کنید، راهنمای نحوه مشاهده ضریب اهرم صندوق اهرمی را مطالعه کنید.
تفاوت ضریب اهرم با نسبت‌های اهرمی شرکت‌ها چیست؟
این دو اصطلاح ممکن است شبیه به هم به نظر برسند، اما مفهوم یکسانی ندارند.
در صندوق اهرمی، ضریب اهرم درباره ساختار واحدهای صندوق و میزان Exposure بخش ممتاز صحبت می‌کند.
اما در تحلیل بنیادی شرکت‌ها، نسبت‌های اهرمی معمولاً برای بررسی میزان استفاده شرکت از بدهی و ساختار تأمین مالی آن استفاده می‌شوند.
برای مثال نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام یک نسبت اهرمی شرکتی است، اما ارتباط مستقیمی با ضریب اهرم یک صندوق سرمایه‌گذاری اهرمی ندارد.
بنابراین هنگام جست‌وجوی «نسبت اهرمی» باید مشخص شود منظور تحلیل یک شرکت است یا تحلیل صندوق اهرمی.
جمع‌بندی
ضریب اهرم یکی از مهم‌ترین معیارها برای درک میزان ریسک و Exposure واحدهای ممتاز صندوق‌های اهرمی است.
یکی از روشهای متداول محاسبه آن، تقسیم ارزش خالص کل داراییهای صندوق بر ارزش خالص واحدهای ممتاز است.
اما باید به چند نکته توجه کرد:
- ضریب اهرم ثابت نیست.
- ضریب بالاتر الزاماً به معنی صندوق بهتر نیست.
- بازده واحد ممتاز دقیقاً برابر بازده بازار ضربدر ضریب نیست.
- اهرم هم سود و هم زیان را میتواند تشدید کند.
- حباب و ضریب اهرم دو مفهوم متفاوت هستند.
- «ضریب اهرم واقعی» ممکن است در سامانههای مختلف با روشهای متفاوت محاسبه شود.
بنابراین ضریب اهرم باید در کنار NAV، حباب، نقدشوندگی، ترکیب دارایی‌ها و شرایط بازار تحلیل شود.
سوالات متداول درباره ضریب اهرم صندوق اهرمی
ضریب اهرم صندوق اهرمی چیست؟
ضریب اهرم نشان میدهد واحدهای ممتاز صندوق تا چه اندازه نسبت به ارزش خالص سرمایه متعلق به این واحدها در معرض داراییهای صندوق قرار دارند و تا چه حد میتوانند نسبت به عملکرد پرتفوی حساسیت بیشتری داشته باشند.
ضریب اهرم چگونه محاسبه میشود؟
یکی از روشهای متداول، تقسیم ارزش خالص کل داراییهای صندوق بر ارزش خالص واحدهای ممتاز است. البته ممکن است برخی سامانههای تحلیلی از تعریف متفاوتی استفاده کنند.
ضریب اهرم ۲ یعنی چه؟
بهصورت ساختاری یعنی بخش ممتاز تقریباً در معرض داراییهایی معادل دو برابر ارزش خالص سرمایه متعلق به واحدهای ممتاز قرار دارد. این عدد به معنی دو برابر شدن قطعی بازده قیمت بازار نیست.
آیا ضریب اهرم صندوق ثابت است؟
خیر. صدور و ابطال واحدها، تغییر NAV، عملکرد پرتفوی و تغییر ترکیب دارایی‌ها میتواند ضریب اهرم را تغییر دهد.
آیا ضریب اهرم بالاتر بهتر است؟
خیر. ضریب بالاتر میتواند هم پتانسیل بازده و هم ریسک و شدت زیان را افزایش دهد.
تفاوت ضریب اهرم اسمی و واقعی چیست؟
ضریب اسمی یا ساختاری بیشتر براساس NAV و ساختار واحدهای صندوق محاسبه میشود. ضریب واقعی یا مؤثر ممکن است عوامل دیگری مانند ترکیب سهامی، قیمت بازار یا حباب را نیز لحاظ کند و روش محاسبه آن بین منابع مختلف یکسان نیست.
آیا حباب روی ضریب اهرم اثر دارد؟
حباب و ضریب اهرم مفاهیم متفاوتی هستند. با این حال، اگر بخواهیم Exposure سرمایه‌گذار را براساس قیمت خرید بازار بررسی کنیم، فاصله قیمت بازار با NAV نیز اهمیت پیدا می‌کند.
ضریب اهرم چگونه بر سود و زیان اثر میگذارد؟
اهرم میتواند حساسیت واحد ممتاز را نسبت به تغییرات ارزش داراییهای صندوق افزایش دهد. در بازار صعودی این موضوع میتواند بازده را تقویت کند و در بازار نزولی نیز زیان را تشدید کند.
ضریب اهرم صندوقها را از کجا ببینیم؟
میتوان از اطلاعات NAV، ساختار واحدهای صندوق، گزارشهای رسمی و سامانههای تحلیلی استفاده کرد. هنگام استفاده از سامانههای تحلیلی بهتر است روش محاسبه ضریب نیز بررسی شود.
