بازارگردان صندوق اهرمی چیست؟ تفاوت با ضامن نقدشوندگی

بازارگردان صندوق اهرمی رکنی است که براساس ضوابط و تعهدات بازارگردانی، با حضور در سمت خرید و فروش واحدهای قابل معامله به بهبود نقدشوندگی و کیفیت معاملات کمک می‌کند.

اما وجود بازارگردان به این معنی نیست که سرمایه‌گذار در هر شرایطی می‌تواند واحدهای خود را با قیمت دلخواه بفروشد یا قیمت بازار همیشه دقیقاً برابر NAV باقی می‌ماند.

موضوع بازارگردانی صندوق‌های اهرمی در آبان ۱۴۰۵ اهمیت بیشتری پیدا کرد؛ زیرا در بازنگری جدید ساختار این صندوق‌ها، رکن بازارگردان به ساختار صندوق‌های سرمایه‌گذاری سهامی اهرمی اضافه شد و صندوق‌ها باید برای اعمال تغییرات، اسناد خود از جمله اساسنامه و امیدنامه را مطابق فرآیندهای مقرر به‌روزرسانی کنند.

در ادامه تفاوت بازارگردان با ضامن نقدشوندگی، نقش بازارگردان در معاملات و معیارهای بررسی کیفیت نقدشوندگی یک صندوق اهرمی را توضیح می‌دهیم.

بازارگردان صندوق اهرمی چیست؟

بازارگردان یک رکن فعال در بازار است که طبق تعهدات تعیین‌شده، سفارش‌های خرید و فروش ارائه می‌کند تا به تداوم معاملات و افزایش عمق بازار کمک کند.

در صندوق اهرمی، این موضوع به‌ویژه برای واحدهای ممتاز قابل معامله اهمیت دارد؛ زیرا قیمت این واحدها در بورس براساس عرضه و تقاضا شکل می‌گیرد.

بازارگردانی می‌تواند به مواردی مانند موارد زیر کمک کند:

• افزایش عمق سفارش‌های خرید و فروش
• کاهش شکاف شدید میان قیمت خرید و فروش
• بهبود امکان انجام معامله
• کمک به کاهش انحراف‌های شدید قیمت بازار از NAV
• افزایش کیفیت بازار واحدهای قابل معامله

اما بازارگردان:

تضمین‌کننده سود، اصل سرمایه یا فروش واحد در هر قیمت نیست.

برای آشنایی با ساختار کلی این ابزار می‌توانید مقاله صندوق اهرمی چیست و چگونه کار می‌کند؟ را مطالعه کنید.

مقررات بازارگردانی صندوق‌های اهرمی در سال ۱۴۰۵ چه تغییری کرد؟

در آبان ۱۴۰۵ ساختار صندوق‌های سرمایه‌گذاری سهامی اهرمی مورد بازنگری قرار گرفت.

در چارچوب این اصلاحات، رکن بازارگردان به ساختار صندوق‌های اهرمی اضافه شد.

براساس ابلاغ انجام‌شده در ۵ آبان ۱۴۰۵، مدیران صندوق‌ها باید برای اعمال تغییرات لازم در اساسنامه و امیدنامه و طی مراحل مربوط به تصویب و ثبت اصلاحات اقدام کنند.

بنابراین باید میان دو موضوع تفاوت قائل شد:

تصویب و ابلاغ ساختار جدید

با:

اجرای کامل تغییرات در اسناد هر صندوق

یکسان نیست.

به همین دلیل هنگام بررسی وضعیت بازارگردانی یک صندوق مشخص، بهتر است آخرین:

• اساسنامه
• امیدنامه
• اطلاعیه‌های رسمی
• اطلاعات منتشرشده درباره ارکان صندوق

بررسی شوند.

چرا بازارگردان به ساختار صندوق‌های اهرمی اضافه شد؟

یکی از موضوعاتی که در بازار صندوق‌های اهرمی مورد توجه قرار گرفت، فاصله قابل توجه قیمت معاملاتی برخی صندوق‌ها با NAV و استمرار Discount یا حباب منفی در بعضی نمادها بود.

بازنگری ساختار صندوق‌های اهرمی با هدف بهبود کارایی این بازار انجام شد و اضافه‌شدن رکن بازارگردان یکی از اجزای این اصلاحات بود.

حضور بازارگردان می‌تواند به افزایش عمق بازار و کاهش بخشی از اختلال‌های معاملاتی کمک کند، اما نباید انتظار داشت صرف اضافه‌شدن بازارگردان تمام فاصله میان Price و NAV را از بین ببرد.

قیمت بازار همچنان تحت تأثیر:

• عرضه و تقاضا
• انتظارات سرمایه‌گذاران
• وضعیت بازار سهام
• نقدشوندگی
• ضریب اهرم
• شرایط پورتفوی

قرار دارد.

ضامن نقدشوندگی چیست؟

ضامن نقدشوندگی با بازارگردان یک مفهوم یکسان نیست.

ضامن نقدشوندگی در صورت وجود، رکنی است که نوع و دامنه تعهدات آن براساس اساسنامه، امیدنامه و قراردادهای مربوط به همان صندوق مشخص می‌شود.

بنابراین نمی‌توان برای همه صندوق‌ها یک تعریف اجرایی یکسان ارائه کرد.

وجود ضامن نقدشوندگی نیز لزوماً به این معنا نیست که:

• اصل سرمایه تضمین شده است.
• سود تضمین شده است.
• سرمایه‌گذار هیچ ریسکی ندارد.

دامنه تعهدات ضامن باید دقیقاً از اسناد رسمی همان صندوق استخراج شود.

تفاوت بازارگردان و ضامن نقدشوندگی چیست؟

بازارگردان و ضامن نقدشوندگی هر دو می‌توانند با موضوع نقدشوندگی مرتبط باشند، اما نقش آن‌ها متفاوت است.

بنابراین مهم‌ترین تفاوت این است که بازارگردان مستقیماً در مکانیزم معاملات بازار فعالیت می‌کند، در حالی که تعهدات ضامن نقدشوندگی براساس ساختار حقوقی صندوق تعریف می‌شود.

آیا صندوق‌های اهرمی ضامن نقدشوندگی دارند؟

نمی‌توان درباره تمام صندوق‌های اهرمی یک پاسخ یکسان داد.

برای مشخص شدن اینکه یک صندوق دارای ضامن نقدشوندگی است یا خیر، باید آخرین اساسنامه و امیدنامه همان صندوق بررسی شود.

در اصلاحات جدید سال ۱۴۰۵، موضوع مهم برای صندوق‌های اهرمی اضافه‌شدن رکن بازارگردان به ساختار این صندوق‌هاست.

بنابراین وجود یا نبود ضامن را نباید از روی وجود بازارگردان نتیجه‌گیری کرد.

این دو رکن متفاوت‌اند.

بازارگردان چگونه به نقدشوندگی صندوق اهرمی کمک می‌کند؟

برای درک عملکرد بازارگردان بهتر است به Order Book یا دفتر سفارش‌های نماد توجه کنیم.

بازارگردان با حضور در بازار می‌تواند در سمت خرید و فروش سفارش ثبت کند.

این فعالیت می‌تواند:

• عمق بازار را افزایش دهد.
• فاصله قیمت‌های پیشنهادی خرید و فروش را کاهش دهد.
• امکان انجام معاملات را بهتر کند.
• از ایجاد شکاف‌های شدید در بازار بکاهد.

اما میزان اثر بازارگردانی در همه زمان‌ها یکسان نیست.

در شرایطی که بازار با فشار شدید عرضه یا تقاضا مواجه است، نقدشوندگی می‌تواند همچنان کاهش پیدا کند.

آیا وجود بازارگردان یعنی همیشه می‌توان صندوق اهرمی را فروخت؟

خیر.

این یکی از مهم‌ترین نکاتی است که سرمایه‌گذاران باید درباره بازارگردان بدانند.

وجود بازارگردان به معنی تضمین این موارد نیست:

• فروش فوری در هر شرایطی
• فروش در قیمت دلخواه
• نبود صف فروش
• وجود خریدار نامحدود
• ثابت ماندن فاصله قیمت با NAV

امکان فروش واحد ممتاز به وضعیت بازار بستگی دارد.

عواملی مانند:

• حجم عرضه
• حجم تقاضا
• عمق بازار
• محدودیت‌های معاملاتی
• تعهدات بازارگردانی
• شرایط کلی بورس

می‌توانند بر امکان انجام معامله اثر بگذارند.

به همین دلیل ریسک نقدشوندگی حتی در صندوق دارای بازارگردان نیز به‌طور کامل حذف نمی‌شود.

آیا بازارگردان مانع تشکیل صف خرید و فروش می‌شود؟

الزاماً خیر.

بازارگردان می‌تواند با ثبت سفارش به بهبود تعادل بازار کمک کند، اما نمی‌توان گفت حضور بازارگردان باعث می‌شود هیچ‌گاه صف خرید یا فروش تشکیل نشود.

در شرایطی که عرضه یا تقاضا بسیار شدید باشد، تعادل سفارش‌ها می‌تواند به هم بخورد.

بنابراین وجود صف لزوماً به معنی نبود بازارگردان نیست و نبود صف نیز به‌تنهایی نشان‌دهنده کیفیت بالای بازارگردانی محسوب نمی‌شود.

بازارگردان چه اثری بر فاصله قیمت و NAV دارد؟

یکی از اهداف مهم بازارگردانی در ETFها بهبود کیفیت معاملات است.

اگر بازار عمق کافی داشته باشد و سفارش‌های خرید و فروش مناسب وجود داشته باشند، احتمال ایجاد انحراف‌های شدید قیمت می‌تواند کاهش پیدا کند.

اما:

بازارگردان قیمت را به‌طور قطعی برابر NAV نگه نمی‌دارد.

قیمت بازار مستقل از NAV و براساس عرضه و تقاضا شکل می‌گیرد.

بنابراین ممکن است حتی در حضور بازارگردان:

• P/NAV بیشتر از ۱ باشد.
• P/NAV کمتر از ۱ باشد.
• حباب مثبت یا منفی شکل بگیرد.

برای بررسی کامل این موضوع می‌توانید مقاله حباب صندوق اهرمی چیست؟ را مطالعه کنید.

آیا بازارگردان موظف است زیر NAV بخرد و بالای NAV بفروشد؟

نمی‌توان این موضوع را به‌عنوان یک قانون عمومی برای تمام صندوق‌های اهرمی مطرح کرد.

نوع، حجم، فاصله و شرایط سفارش‌های بازارگردان براساس مقررات و تعهدات بازارگردانی همان صندوق تعیین می‌شود.

بنابراین این تصور که:

بازارگردان هر بار قیمت زیر NAV باشد الزاماً خرید می‌کند و هر بار بالای NAV باشد الزاماً فروشنده است

توضیح دقیقی از سازوکار بازارگردانی نیست.

NAV می‌تواند یکی از Referenceهای مهم بازار باشد، اما رفتار واقعی بازارگردان تابع تعهدات و شرایط بازار است.

P/NAV چه ارتباطی با بازارگردانی دارد؟

P/NAV نسبت قیمت بازار به NAV را نشان می‌دهد.

بازارگردانی بهتر می‌تواند به کاهش انحراف‌های شدید کمک کند، اما P/NAV فقط تحت تأثیر بازارگردان نیست.

عوامل مهم دیگر عبارت‌اند از:

• انتظارات بازار
• شرایط شاخص
• ضریب اهرم
• عرضه و تقاضا
• نقدشوندگی
• زمان انتشار NAV

بنابراین پایین یا بالا بودن P/NAV را نباید فقط به کیفیت بازارگردان نسبت داد.

برای توضیح دقیق‌تر این نسبت مقاله P/NAV صندوق اهرمی چیست؟ را ببینید.

چگونه کیفیت بازارگردانی صندوق اهرمی را بررسی کنیم؟

برای ارزیابی نقدشوندگی یک صندوق بهتر است به‌جای تکیه بر نام بازارگردان، داده‌های واقعی بازار بررسی شوند.

فاصله قیمت خرید و فروش

Bid-Ask Spread نشان می‌دهد بهترین قیمت خرید و بهترین قیمت فروش چه فاصله‌ای با یکدیگر دارند.

Spread کمتر معمولاً معامله در بازار را آسان‌تر می‌کند، اما باید در چند دوره زمانی بررسی شود.

عمق سفارش‌های خرید و فروش

فقط وجود یک سفارش بزرگ کافی نیست.

بهتر است چند سطح Order Book بررسی شود تا مشخص شود بازار در قیمت‌های نزدیک چه میزان عمق دارد.

حجم معاملات

حجم معاملات نشان می‌دهد چند واحد از صندوق در بازار معامله شده است.

اما حجم یک روز به‌تنهایی کافی نیست و بهتر است روند آن در چند روز یا چند هفته بررسی شود.

ارزش معاملات

ارزش معاملات می‌تواند تصویر دقیق‌تری از جریان نقدینگی در نماد ارائه کند.

استمرار مظنه‌ها

کیفیت بازارگردانی را نباید فقط از یک Snapshot لحظه‌ای ارزیابی کرد.

بهتر است بررسی شود آیا در طول زمان سفارش‌های منظم و قابل توجه در دو سمت بازار وجود دارند یا خیر.

فاصله قیمت با NAV

فاصله Price و NAV می‌تواند یکی از معیارهای بررسی کیفیت بازار باشد، اما به‌تنهایی معیار عملکرد بازارگردان نیست.

عملکرد در روزهای پرنوسان

کیفیت نقدشوندگی در روزهای عادی ممکن است مناسب باشد؛ آنچه اهمیت بیشتری دارد رفتار بازار در زمان افزایش فشار خرید یا فروش است.

آیا AUM بزرگ‌تر یعنی نقدشوندگی بیشتر؟

الزاماً خیر.

اندازه صندوق یا AUM اطلاعات مهمی درباره Scale صندوق ارائه می‌دهد، اما نمی‌توان فقط از روی AUM نتیجه گرفت:

• بازارگردان بهتر است.
• معاملات عمیق‌تر هستند.
• نقدشوندگی بالاتر است.

برای بررسی نقدشوندگی باید داده‌های واقعی بازار مانند ارزش معاملات، حجم و عمق سفارش‌ها بررسی شوند.

بازارگردانی چه ارتباطی با ریسک صندوق اهرمی دارد؟

نقدشوندگی یکی از چند ریسک صندوق اهرمی است.

بازارگردانی می‌تواند این بخش از ریسک را کاهش دهد، اما سایر ریسک‌ها همچنان وجود دارند:

• ریسک بازار
• ریسک اهرم
• ریسک حباب
• ریسک پورتفوی
• تغییر ضریب اهرم

بنابراین وجود بازارگردان نباید به معنی «کم‌ریسک بودن» صندوق تلقی شود.

برای بررسی کامل‌تر این موضوع مقاله ریسک‌ها و معایب صندوق اهرمی را مطالعه کنید.

نقدشوندگی واحد عادی و ممتاز چه تفاوتی دارد؟

واحدهای عادی و ممتاز صندوق اهرمی سازوکار یکسانی ندارند.

واحد ممتاز قابل معامله در بازار بورس خرید و فروش می‌شود و نقدشوندگی آن به معاملات بازار وابسته است.

در مقابل، واحد عادی معمولاً از طریق سازوکار صدور و ابطال صندوق مدیریت می‌شود.

بنابراین نمی‌توان فرآیند نقدشوندگی این دو نوع واحد را یکسان دانست.

برای بررسی کامل‌تر ساختار آن‌ها می‌توانید مقاله تفاوت واحد عادی و ممتاز صندوق اهرمی را مطالعه کنید.

به‌روزرسانی مقررات صندوق‌های اهرمی در آبان ۱۴۰۵

در کنار اضافه‌شدن رکن بازارگردان، اصلاحات دیگری نیز برای ساختار صندوق‌های اهرمی تصویب شده است.

یکی از تغییرات اعلام‌شده، افزایش دامنه نوسان واحدهای قابل معامله صندوق‌های اهرمی از مثبت و منفی ۴ درصد به مثبت و منفی ۶ درصد از ۱۶ آبان ۱۴۰۵ است.

این تغییر بخشی از بسته اصلاح ساختار صندوق‌های اهرمی است و با هدف بهبود عملکرد این بازار انجام شده است.

با این حال، اثر واقعی تغییرات مقررات بر نقدشوندگی و Price/NAV باید پس از اجرا و براساس داده‌های معاملاتی ارزیابی شود.

بازارگردان صندوق اهرمی بیدار را چگونه بررسی کنیم؟

برای بررسی آخرین وضعیت بازارگردانی صندوق اهرمی بیدار بهتر است به آخرین اطلاعات و اسناد رسمی صندوق مراجعه شود.

با توجه به تغییرات مقرراتی آبان ۱۴۰۵، موارد زیر اهمیت ویژه‌ای دارند:

• آخرین اساسنامه
• آخرین امیدنامه
• اطلاعیه‌های رسمی مربوط به تغییر ارکان
• اطلاعات بازارگردان
• حجم و ارزش معاملات
• Bid-Ask Spread
• عمق بازار
• فاصله قیمت با NAV

از آنجا که ساختار صندوق‌های اهرمی در حال تطبیق با مقررات جدید است، بهتر است نام یا شرایط بازارگردان به‌صورت ثابت و بدون بررسی آخرین اسناد در محتوای Evergreen درج نشود.

برای مشاهده مشخصات محصول می‌توانید صفحه صندوق اهرمی بیدار را بررسی کنید.

اشتباهات رایج درباره بازارگردان صندوق اهرمی

تصور اینکه بازارگردان فروش را تضمین می‌کند

بازارگردان نقدشوندگی را بهبود می‌دهد، اما فروش در هر قیمت و هر شرایطی را تضمین نمی‌کند.

تصور اینکه بازارگردان مانع صف می‌شود

صف خرید یا فروش همچنان ممکن است شکل بگیرد.

تصور اینکه قیمت باید همیشه برابر NAV باشد

Price و NAV می‌توانند از یکدیگر فاصله بگیرند.

یکی دانستن بازارگردان و ضامن نقدشوندگی

این دو رکن نقش و تعهدات متفاوتی دارند.

ارزیابی بازارگردان فقط براساس نام نهاد

کیفیت نقدشوندگی باید از داده‌های واقعی بازار بررسی شود.

تصور اینکه وجود بازارگردان ریسک صندوق را حذف می‌کند

بازارگردانی فقط یکی از عوامل مرتبط با نقدشوندگی است و ریسک اهرم، بازار، پورتفوی و حباب همچنان باقی می‌ماند.

جمع‌بندی

بازارگردان صندوق اهرمی رکنی است که با فعالیت در سمت خرید و فروش بازار می‌تواند به بهبود نقدشوندگی، افزایش عمق معاملات و کاهش برخی انحراف‌های شدید قیمت کمک کند.

اما بازارگردان:

• فروش در هر قیمت را تضمین نمی‌کند.
• مانع قطعی تشکیل صف نیست.
• قیمت را همیشه برابر NAV نگه نمی‌دارد.
• تضمین‌کننده اصل سرمایه یا سود نیست.

همچنین بازارگردان را نباید با ضامن نقدشوندگی یکی دانست؛ نقش و تعهدات این دو متفاوت است.

در بازنگری ابلاغ‌شده در ۵ آبان ۱۴۰۵، رکن بازارگردان به ساختار صندوق‌های سهامی اهرمی اضافه شده و صندوق‌ها باید برای اعمال تغییرات لازم در اسناد خود اقدام کنند.

بنابراین برای بررسی یک صندوق مشخص، علاوه بر داده‌های معاملاتی، باید آخرین اساسنامه، امیدنامه و اطلاعات رسمی ارکان صندوق نیز بررسی شود.

سوالات متداول درباره بازارگردان و ضامن نقدشوندگی صندوق اهرمی